Bryła świątyni romańskiej na przykładzie kolegiaty Najświętszej Marii Panny i św. Aleksego w Tumie pod Łęczycą

Fotografia: Bryła świątyni romańskiej na przykładzie kolegiaty Najświętszej Marii Panny i św. Aleksego w Tumie pod Łęczycą

Autor nieznany
Ok. 1141 – 1161 roku, sztuka romańska, Tum, Polska
Budowla z granitu, piaskowca i kamienia polnego
Wysokość 16 m, szerokość 12 m, długość 35 m, grubość murów około 1 m
Tum, Polska

Źródła fotografii:
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Tum_-_Kolegiat...
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Collegiate_Chu...
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Tum_bok.jpg/80...

Bryła główna na planie prostokąta.
Obejmuje wysoką i szerszą nawę główną, krytą dwuspadowym dachem oraz ułożone wzdłuż niej dwie niższe, dwukondygnacyjne nawy boczne, kryte dachem jednospadowym.
Przy krótszym, zachodnim boku bryły, na osi nawy głównej, ustawiony nieco niższy od niej półwalec. Przykryty półstożkowym dachem.
Po jego obu stronach wieże na planie kwadratu.
Wysunięte są za rogi bryły głównej i wznoszą się o dwie kondygnacje ponad jej wysokość. Każdą wieżę nakrywa czterospadowy dach namiotowy.
Od wschodu do nawy głównej przylega nieco niższe pomieszczenie na planie poziomego prostokąta - miejsce na ołtarz i przestrzeń dla duchowieństwa, tak zwane prezbiterium.
Kryte jest dwuspadowym dachem.
Prezbiterium od wschodu zamykają dwa półwalce, ustawione jeden za drugim - nieco niższy apsydy i mały apsydioli.
Po bokach kolejne półwalce apsyd zamykają nawy boczne.
Wszystkie kryte są półstożkowym dachem.
Pomiędzy prezbiterium, a apsydą północnej nawy bocznej, dostawiona przybudówka na planie prostokąta, kryta jednospadowym dachem.
Tuż obok apsyd, w rogach naw bocznych od południa i północy, trzykondygnacyjne wieże na planie koła.
Ich mury wznoszą się ponad nawy boczne, stożkowe dachy nieco ponad nawę główną. Każda wieża z klatką schodową prowadzącą na balkon nawy bocznej, tak zwaną emporę. Od północy pomiędzy wieżą na planie koła i zachodnią wieżą na planie kwadratu, usytuowano kamienne, dekorowane rzeźbą wejście główne.
Jego portal wysokością sięga pierwszej kondygnacji nawy bocznej.
Wokół drzwi schodkowo rozszerzające się na zewnątrz obramienie, tak zwane ościeże.
W uskokach naprzemiennie: po dwie kolumny i dwa filary.
Kolumny głowic z liśćmi akantu, kwiatami lub płaskorzeźbą zwierząt.
Nad zewnętrznymi kolumnami kamienne rzeźby, po lewej orła, po prawej dwóch kozłów.
Nad rzeźbami oraz pozostałymi kolumnami i filarami wznoszą się cztery łuki, tak zwane archiwolty.
Zewnętrzny łuk gładki, pozostałe z roślinnymi i zwierzęcymi ornamentami.
Łuki obiegają półkolisty tympanon z płaskorzeźbą siedzącej Matki Boskiej z dzieciątkiem Jezus w otoczeniu dwóch aniołów z krzyżami.
Budowlę zdobią wysoko ułożone arkadowe okna.
W górze bryły głównej podwójne rozdzielone filarem.
W nawach bocznych mniejsze, pojedyncze.
Największe w apsydzie zamykającej prezbiterium.
W wieżach na planie kwadratu okna potrójne i podwójne, rozdzielone kolumienkami z kostkowymi głowicami.
We wszystkich wieżach pionowe rzędy wąskich otworów strzelniczych.

    Bryła kolegiaty niemalże bez ornamentów, surowa. Ściany kościoła tworzą nieduże, nierównej wielkości kamienie w odcieniach brązów, beżu, czerwieni. W narożach większe, piaskowe. Wzdłuż narożników kwadratowych wież na wysokości okien wznoszą się cienkie pasma okładziny z jasnego kamienia. Tuż pod krawędzią dachu łączą je drobne łuki jasnych arkad – tworzą one tak zwany fryz arkadkowy.
W ciągu swojej burzliwej historii kolegiata przeszła kilkukrotne przebudowy, w ich wyniku zmieniał się jej charakter stylowy. Zniszczona niemal w całości w czasie II wojny światowej, została w latach pięćdziesiątych odbudowana. Świątyni przywrócono romański charakter, pozostawiając jedynie wczesnobarokową kruchtę, czyli przybudówkę na planie prostokąta pochodzącą z XVI wieku, osłaniającą oryginalny portal. Budowla pierwotnie pełniła funkcję miejsca zgromadzeń dostojników kościelnych i książąt dzielnicowych, była warownią, a z czasem stała się świątynią, do której udawała się miejscowa ludność.

Audiodeskrypcja Agnieszka Kramza, Barbara Szymańska, Barbara Poniatowska
Fundacja Audiodeskrypcja
www.isztuka.edu.pl

Źródła i polecane strony:
T. Konopko, Tajemnice kolegiaty
http://www.nienacki.art.pl/d_tajemnice_kolegiaty.html
http://geoexplorer.blog.pl/category/zabytki/
http://historia_sztuki3.republika.pl/struktura_kosciola.html
http://www.malanowicz.eu/mm/pasje/architektura/koscioly/Tum/tum.htm
http://www.zamkilodzkie.pl/pliki/tum.htm

Przejdź do audiodeskrypcji i analizy wybranego dzieła

Grantodawcy

Logotyp programu Kultura Dostępna oraz Narodowego Centrum Kultury
Wschodzący Białystok - logotyp miasta Białystok
Żubr - logotyp Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Logotyp Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego