Urodzony w 1882 roku we Lwowie Tymon Niesiołowskibył artystą niezwykle aktywnym na polu sztuki. Przez kilka dziesięcioleci przewinął się przez wiele istotnych grup artystycznych, dużo wystawiał, prowadził bogate życie towarzyskie, był także pedagogiem. Studiował najpierw w rodzinnym mieście, w Szkole Przemysłowej, w której kształcił się na kierunku malarstwa dekoracyjnego, następnie zaś w Krakowie, na tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych. Był uczniem Józefa Mehoffera, Teodora Axentowicza oraz Stanisława Wyspiańskiego. Kontakt z artystami tej miary wpłynął istotnie na jego drogę twórczą.

W początkowym okresie działalności, współpracując z tzw. Grupą Pięciu, wyraźnie hołdował estetyce oraz poetyce młodopolskiej. Choć szybko się z niej wyzwolił, to jednak do końca życia pozostał wierny tak istotnej dla niej dekoracyjności. Stanowiła ona jeden z najważniejszych wyróżników jego sztuki. W latach 1906 – 1926 przeniósł się do Zakopanego, biorąc czynny udział w życiu tamtejszego, jakże ważnego dla kultury międzywojnia, środowiska artystycznego, przyjaźniąc się m.in. z Rafałem Malczewskim, Tadeuszem Micińskim, Karolem Szymanowskim czy Stanisławem Ignacym Witkiewiczem - Witkacym. Zawarł również znajomość z Władysławem  Ślewińskim, który w latach 1905 – 1910 przebywał w Poroninie. To on zaznajomił go z twórczością Paula Gauguina, która stała się dla niego jednym z najważniejszych źródeł inspiracji. W latach 1907 – 1912 sporo podróżował. Odwiedził Wiedeń oraz Monachium, gruntownie zwiedził Włochy, zawitał też do Paryża. Możliwość obcowania z dziełami sztuki różnych epok, odwiedzone wystawy współczesnych malarzy, były dla niego istotnym impulsem twórczym. W istocie wtedy szczególnie silnie ujawniła się charakterystyczna cecha postawy artystycznej Niesiołowskiego. Chłonął on sztukę innych twórców, inspirował się nimi. Oprócz Gauguina byli to m.in. Arnold Böcklin, Paul Cézanne, Puvis de Chavannes, Gustav Klimt, Henri Matisse, Pablo Picasso. Przejmując określone rozwiązania, motywy, wykazywał przy tym inklinacje do klasycznych tematów, takich jak akty niekiedy w ujęciu mitologicznym, czy też martwe natury. Nie był jednak li tylko naśladowcą. Solidne wykształcenie artystyczne, doskonały warsztat, jak też czujne oko, pozwoliły mu wypracować własny styl. Adaptując rozwiązania, nadawał im szczególny rys dekoracyjności oraz kształtował swoiście pogodny, optymistyczny nastrój dzieła.

            W 1919 roku objął stanowisko profesora w Wolnej Szkole Sztuk Pięknych w Zakopanem. W 1922 związał się ze Stowarzyszeniem Polskich Artystów Plastyków Rytm. W 1926 nastąpiła istotna zmiana w jego życiu. Wtedy to bowiem przeniósł się do Wilna, gdzie objął stanowisko dyrektora Szkoły Rzemiosł Artystycznych. Tam też wstąpił do Wileńskiego Towarzystwa Artystów Plastyków, a także brał udział w wystawach ugrupowań Awangarda oraz Nowa Generacja. W 1928 roku związał się z Wydziałem Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego, nauczając malarstwa oraz projektowania tkanin i plakatów. W okresie 1940 –1941 pełnił funkcję prezesa Związku Plastyków Wileńskich i wykładał w Akademii Sztuki. W czasie niemieckiej okupacji Wilna pozostawał bez stałego zajęcia, utrzymując się z rysowania pocztówek świątecznych, malowania portretów, a także z wyprzedaży własnej biblioteki. W 1945 artysta zamieszkał w Toruniu. W latach 1946 – 1960 kierował Katedrą Malarstwa Sztalugowego Sekcji Sztuki na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. W 1958 stał się członkiem Grupy Toruńskiej.

W okresie toruńskim w twórczości Niesiołowskiego, podobnie zresztą jak i w poprzednich dziesięcioleciach, dominował akt. Oprócz niego artysta eksplorował tematykę cyrkową, przedstawiał postaci arlekinów, a także postać Don Kichota. Wśród licznych przedstawień nagich kobiet wyróżniają się te malowane w latach 50., ukazujące modelki w pracowni. Jednym z charakterystycznych ich wyróżników jest kompozycja. Niesiołowski zdecydował się skupić całkowicie na postaciach nagich kobiet, do minimum ograniczając scenerię. Modelki dominują w kadrze, wypełniają go, otoczenie wyraźnie traci na znaczeniu. Do grupy tego rodzaju dzieł należy Akt leżący z kolekcji Muzeum Narodowego we Wrocławiu. To obraz stworzony w 1954 roku w technice olejnej na płótnie o wymiarach: wysokość 60,5  cm, szerokość  72 cm. Przedstawia on nagą modelkę leżącą na pasiastym, niebiesko-czerwonym szezlongu, ustawionym pod lekkim skosem z lewej w głąb na prawo, diagonalnie, częściowo przykrytym białym, swobodnie, niedbale ułożonym prześcieradłem. Modelka sprawia wrażenie nieobecnej, zamyślonej, nie wchodzącej w żaden sposób w interakcję z otaczającym ją światem. Z założonymi nad głowę rękami leży, częściowo na boku, częściowo na plecach, głowę opierając na lekko uniesionym zagłówku szezlonga, połowicznie okrytym prześcieradłem. Wyżej, za szezlongiem po lewej ustawione pod ścianą, pod skosem jeden przed drugim, trzy gotowe, rozmyte, barwne obrazy, od najmniejszego z przodu do największego z tyłu. Po prawej jedno jeszcze płótno, skośnie przekręcone. Modelka została uchwycona w sposób w pełni podkreślający jej zmysłowość. Proporcjonalne, lekko skręcone, smukłe ciało, wyraźnie zarysowane biodra, talia, zgięte i przechylone ku nam nogi, a do tego pełne piersi, regularna, wyidealizowana twarz oraz upięte w kok włosy, częściowo przykryte rękoma, przekonująco budują subtelną, erotyczną, a przy tym wysmakowaną, aurę przedstawienia.

Siła omawianego obrazu tkwi w sposobie, w jaki Niesiołowski go opracował. Podstawowymi środkami wyrazu Aktu leżącego są: mocny, czarny kontur oraz intensywne, nasycone barwy. Wyczucie koloru i swoboda pędzla powodują, że omawiany akt odbiera się jako nad wyraz namacalny, realistyczny, ale i dekoracyjny zarazem. Na podkreślenie zasługuje kultura artystyczna Niesiołowskiego. Chętnie inspirujący się dziełami innych twórców, doskonale obeznany w sztuce dawnej i współczesnej, zręcznie przejmował określone rozwiązania oraz zabiegi artystyczne, tworząc własną, rozpoznawalną w charakterze sztukę, którą śmiało można określić mianem „przyjemnej dla oka”, spokojnej, harmonijnej, będącej sztuką „złotego środka”. W przypadku Aktu leżącego Niesiołowski zainspirował się sztuką Amadeo Modiglianiego. Jego słynne akty, w tym Akt leżący z rękami skrzyżowanymi pod głową oraz Akt leżący (Nu couché), oba z 1918 roku, zarówno pod względem kompozycji, ułożenia modelek, jak i zastosowanych środków artystycznych takich jak intensywne barwy,), stanowiły bezpośredni impuls do stworzenia Aktu leżącego z kolekcji Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

Tymon Niesiołowski zmarł w roku 1965 w Toruniu, a pochowany został w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Kamil Kopania

Bibliografia

Irena Bal, Tymon Niesiołowski, w: „Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.)”, T. VI, red. Katarzyna Mikocka-Rachubowa, Małgorzata Biernacka, Warszawa 1998, s. 66-75

Małgorzata Geron, Tymon Niesiołowski. Życie i twórczość, Warszawa 2004

Tymon Niesiołowski (1882-1965): katalog wystawy monograficznej, Muzeum Okręgowe Toruń, październik – grudzień 2005, red. nauk. Agata Rissmann, oprac. red. Katarzyna Kluczwajd, Hanna Maciejewska-Marcinkowska, Toruń 2005