Atena Partenos Fidiasza

Fotografia: Atena Partenos Fidiasza

Autor oryginału Fidiasz
Ok. 447 - 438 rok p.n.e., sztuka antyczna, okres klasyczny, świątynia bogini Ateny - Partenon, Akropol, Ateny, Grecja
Monumentalny posąg kultowy w chryzelefantynie – drewniany podkład pokryty płatkami kości słoniowej (ciało), płatkami złota (ubiór)
Wysokość 12 m
Autor kopii z marmuru nieznany
Ok. 200 – 250 rok n.e., sztuka antyczna, okres hellenistyczny
Wysokość 105 cm, szerokość 40 cm, głębokość 42 cm
Ethnikó Archaiologikó Mouseío, Narodowe Muzeum Archelogiczne, Ateny, Grecja

Źródło fotografii:
https://www.flickr.com/photos/frenchieb/5923317264/in/photostream/
https://en.wikipedia.org/wiki/File:NAMA_Ath%C3%A9na_Varvakeion.jpg#/medi...
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:NAMA_Ath%C3%A9na_Varvakeion.jpg

Atena z delikatnie pochyloną głową, w bogato zdobionym hełmie, pancerzu i długiej tunice - peplosie.
Na prawej wysuniętej dłoni, wspartej na kolumience, trzyma posąg Nike z opuszczonymi skrzydłami.
Lewa dłoń oparta o krawędź okrągłej tarczy, stojącej przy lewej, lekko zgiętej nodze.
Przed tarczę łeb wysuwa potężny wąż, fantazyjnie zwinięty przy stopie bogini.
Posąg stoi na niskim, prostopadłościennym postumencie.
Atena z lekko pochyloną głową spogląda przed siebie.
Owalna twarz o pełnych policzkach i szerokim, kwadratowym podbródku.
Usta pełne, delikatnie rozwarte, górna warga silnie wykrojona.
Nos długi, szeroki. Brunatną linią zarysowane migdałowe oczy ze źrenicami oraz łagodnie opadające łuki brwi. Brunatnymi kreskami zaznaczone rzęsy.
Na środku czoła szpic utworzony przez sercowato podciętą krawędź hełmu.
Po jego bokach skośnie uniesione osłony policzków. Uszy odsłonięte.
Przy skroniach wystają krótkie pukle włosów.
Na szczycie hełmu, pomiędzy dwoma galopującymi pegazami, leży skrzydlaty sfinks o młodzieńczej twarzy.
Za ich głowami wznoszą się trzy łuki szczeciniastych grzebieni.
Z tyłu opadadają w formie długich pasm.
Spod hełmu na pokryty łuskami pancerz, spływają pukle włosów Ateny.
Wokół szerokiej szyi trójkątny dekolt.
Pośrodku pancerza uwypukla się pucułowata twarz Meduzy z otwartymi ustami.
Krawędzie pancerza zdobią węże zwinięte w kółka i serpentyny.
W talii Ateny cienkie węże splecione ze sobą ogonami i szyjami.
Nad nimi po bokach opadają drapowania tuniki– kolposu.
Tunika opada gęstymi fałdami, opływając zgięte kolano lewej nogi, zwróconej lekko na zewnątrz.
W dole wystają spod niej palce stóp w sandałach na koturnach.
Z lewej okrągła tarcza. Na jej zewnętrznej powierzchni wyrzeźbiona pucułowata twarz.
Głowa objęta parą dłoni, po bokach dwa rozpostarte skrzydła.
Na krawędzi tarczy przy lewym biodrze Afrodydy, spoczywa jej dłoń.
Nagie ramiona Bogini umięśnione, wokół przegubów wężowe bransolety.
Prawa dłoń z posągiem Nike w tunice, spoczywa na kwadratowej płycie wieńczącej podwójny, kielichowy kapitel smukłej kolumienki.

    Fragment głowy Nike, dekoracyjnego grzebienia i głowa prawego pegaza są obite. Polichromia zachowała się jedynie w partii oczu Ateny. Przypuszcza się, że przy tarczy znajdowała się także włócznia. Posąg Ateny Partenos stworzony przez Fidiasza przez kilka stuleci znajdował się we wnętrzu Partenonu. W czasie pożaru Akropolu został wywieziony do Konstantynopola, gdzie w 1453 roku po zdobyciu miasta przez wojska tureckie bezpowrotnie zaginął. Wyglądu dzieła Fidiasza możemy domyślać się na podstawie przekazów literackich, wyobrażeń ze starożytnych monet oraz tworzonych kopii dzieła. Oryginalną rzeźbę wyróżniał nie tylko imponujący rozmiar i drogi materiał, zachwycał również jej program ikonograficzny. Bazę oryginalnego posągu zdobił fryz przedstawiający scenę narodzin Pandory.  Na tarczy oprócz głowy meduzy były ukazane sceny z Amazonomachii - wojny Greków z Amazonkami i Gigantomachii - walki bogów olimpijskich z gigantami.. Sandały Ateny zdobiły reliefy z Centauromachii – wojny centaurów z LAPITAMI (lud tesalski). Fidiasz, jak pisze Michał Ałpatow, "miał wielki dar łączenia przeciwieństw oraz wrodzone poczucie proporcji i zdolność godzenia słabości z siłą, kobiecości z męstwem, porządku ze swobodą. Jego rzeźby cechowały Wzniosłość, spokój i harmonia.
Na Akropolu znajdowały się także dwa inne posągi Ateny, wysoka na dziewięć metrów Atena Promachos stojąca na otwartej przestrzeni oraz drewniany i najskromniejszy w Erechtejonie, według wierzeń Ateńczyków – zrzucony im z nieba.

Audiodeskrypcja: Agnieszka Kramza, Barbara Szymańska
Fundacja Audiodeskrypcja
www.isztuka.edu.pl

Źródła i polecane strony:
M. Ałpatow, Starożytność i średniowiecze, [w:] Historia sztuki. [T.] 1, Arkady, Warszawa 1968.
http://www.namuseum.gr/collections/sculpture/classical/classic04-en.html
http://nam.culture.gr/portal/page/portal/deam/virtual_exhibitions/EAMS/E...
http://www.wiw.pl/kulturaantyczna/twardecki/termin.asp?et=00054
http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_objec...
http://www.ancient.eu/parthenon/
http://www.ancient.eu/image/3376/
http://www2.open.ac.uk/ClassicalStudies/GreekPlays/conf96/lapatin.htm
http://www.mlahanas.de/Greeks/Arts/AthenaParthenos.htm
http://www.szkolnictwo.pl/szukaj,Atena_Partenos
https://www.myminifactory.com/object/the-varvakeion-athena-at-the-nation...
http://goddesschess.blogspot.com/2007/10/athena-goddess-of-serpent.html
 

Przejdź do audiodeskrypcji i analizy wybranego dzieła

Grantodawcy

Logotyp programu Kultura Dostępna oraz Narodowego Centrum Kultury
Wschodzący Białystok - logotyp miasta Białystok
Żubr - logotyp Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Logotyp Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego