Partenon

Fotografia: Partenon – model

Architekci Iktinos, Kallikrates
Ok. 447 - 438 rok p.n.e., sztuka grecka, okres klasyczny, Akropol, Starożytna Grecja
Polichromowana świątynia z marmuru
Wysokość ok. 14 m, szerokość ok. 31 m głębokość ok. 70 m
Akropol, Ateny, Grecja

Źródło fotografii:
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/da/The_Parthenon_in_Ath...

Na trzystopniowej podbudowie świątynia – naos, na planie prostokąta.
Przy krótszych bokach po dwie kolumny.
Od wschodu tworzą przedsionek – pronaos, od zachodu tylny portyk – opistodomos.
Na kolumnach belkowanie.
Jego środkową część tworzy fryz z procesją panatenajską, obiegający także całą świątynię.
Wokół świątyni kolumnada wsparta na kolejnej trzystopniowej podbudowie.
Podtrzymuje trzyczęściowe belkowanie. Pierwsza belka od dołu –  architraw, środkowa – fryz, górna – gzyms.
Całość wieńczy niski, dwuspadowy dach z marmurowych płytek.
Białe, masywne kolumny wsparte bezpośrednio na podbudowie.
Na krótszych bokach po osiem, na dłuższych – po siedemnaście grubych kolumn.
Wszystkie ustawione blisko siebie. Narożne mocniej przybliżone, grubsze od pozostałych.
Każda wybrzuszona w 1/3 wysokości. To tzw. entaza.
Od wybrzuszenia kolumny zwężają się coraz mocniej do góry. Trzon każdej pokryty łączącymi się 20 żłobieniami, tworzącymi ostre krawędzie. Między trzonem kolumny a głowicą cztery wąskie pierścienie, niżej podkreślone żłobieniami.
Głowica o kształcie niskiej misy przykrytej kwadratową płytą - abakusem.
Na niej spoczywa belkowanie łączące z sobą wszystkie kolumny.
Dolna belka (architraw) jest gładka. Nad nią cienka, nieco wystająca listwa - tenia.
Spod niej, w regularnych odstępach, wystaje krótka listewka z sześcioma łezkami – guttae – w kształcie kostek. Nad tenią, na osi listewek, prostokątne płyty tryglifów z dwoma pionowymi żłobieniami.
Tryglify z naprzemiennie ułożonymi, prostokątnymi polami metop, tworzą środkową belkę - fryz.
Każda z metop z wydatnym reliefem dwóch walczących postaci z mitologicznych wojen.
Nad nimi i tryglifami po 6 łezek. Wyżej górna belka gładkiego gzymsu.
Gzyms od wschodu i zachodu obiega trójkątne pole tympanonu z pełnoplastycznymi rzeźbami.
Od wschodu narodziny Ateny, od zachodu scena rywalizacji Ateny z bogiem morza Posejdonem o patronat nad Atenami.
Na szczycie obu tympanonów rzeźbiona płytka o kształcie liścia palmy - akroterion.
Kolejne mniejsze, wzdłuż szczytu i na dłuższych krawędziach dachu.
Ustawione naprzemiennie z płytkami kwiatu lotosu tworzą ornament antemion.
Z czterech rogów dachu wychylają się głowy lwów o otwartych paszczach, imitujące rzygacze.

    Podczas wojen wenecko-tureckich w XVII wieku oraz w czasie kolejnych o niepodległość Grecji, toczonych w XIX wieku, Partenon został zniszczony. Do czasów współczesnych zachowała się większość kolumn z częściowym belkowaniem oraz fragment ściany świątyni. Budowla obecnie biało-kremowa, oryginalnie była pokryta bogatą polichromią. Dominowały w niej intensywne kolory – niebieski, czerwienie, biel, złoto. Partenon był pierwszą świątynią postawioną na świętym wzgórzu ateńskim, odbudowywanym po zniszczeniach z okresu wojen z Persją i pełnił rolę symbolu zwycięstwa rozkwitających  Aten. Ze względu na doskonałe proporcje uważany jest za perłę klasycznej greckiej architektury. Wrzecionowaty kształt kolumn odbiera im część masywności i ciężaru, typowego dla porządku doryckiego.

Audiodeskrypcja: Agnieszka Kramza, Barbara Szymańska
Fundacja Audiodeskrypcja
www.isztuka.edu.pl

Źródła i polecane strony:
http://www.theacropolismuseum.gr/en/content/monument
http://whc.unesco.org/en/list/404
http://www.britishmuseum.org/channel/object_stories/audio_description/ro...
http://www.ancient.eu/parthenon/
https://www.oneonta.edu/faculty/farberas/arth/arth200/Body/parthenon_gen...
https://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/greek-a...
http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=912
http://www.ancientathens3d.com/acropclassicEn.htm
http://www.moja-grecja.pl/architektura.php?str=swiatynie
http://www.idealnewakacje.eu/2011/10/grecja-antyczna.html
http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,8467
http://cristimoise.net/2012/11/24/the-parthenon-athens/

Przejdź do audiodeskrypcji i analizy wybranego dzieła

Grantodawcy

Logotyp programu Kultura Dostępna oraz Narodowego Centrum Kultury
Wschodzący Białystok - logotyp miasta Białystok
Żubr - logotyp Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Logotyp Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego