Panteon w Rzymie

Fotografia: Panteon –  artystyczne wyobrażenie starożytnego wszechświata

Panteon
Pierwszy architekt: wódz - Marek Agrypa
Około 27 - 25 r. p.n.e., świątynia starorzymska, styl klasyczny, koryncki, Rzym, Włochy
Murowana budowla na planie litery T, kryta drewnianym, dwuspadowym dachem.
Wysokość 20 m, szerokość 44 m
Po pożarze w roku 80 przebudowana przez cesarza Dominicjana (81-96)
Po drugim pożarze od uderzenia pioruna w 110 roku przez cesarzy: Trajana (98-117),
Hadriana (117-138), inżynier - Apollodoros z Damaszku
Murowana budowla na planie koła, kryta kopułą, wewnętrzna geometria tworzy idealną kulę.
Od północy przedsionek i zachowany oryginalny portyk.
Wymiary zewnętrzne - wysokość 58 m, szerokość 58 m, długość 84 m
Wysokość portyku 25 m, kolumny: wysokość ok. 13 m, średnica ok. 2 m
Pole Marsowe, Rzym, Włochy

Źródła fotografii:
Wikimedia
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/49/Pantheon_and_Fontana...
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/Pantheon_Rome_%282%2...
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pantheon_0904_2013.jpg
http://worldart.sjsu.edu/VIEO41652?sid=239036&x=17659237
http://worldart.sjsu.edu/VIEO41655?sid=239036&x=17659608

Monumentalna cylindryczna świątynia nakryta półkulistą, otwartą betonową kopułą.
Okrągły, 9 metrowy otwór w kopule tak zwany okulus ujęty w kamienny pierścień.
Surowy mur z warstw cegieł i betonu, obiegają trzy gzymsy, dzieląc go na trzy pasy.
Od strony północnej przedsionek– pronaos na planie poziomego prostokąta.
Pod płaskim dachem gzyms zdobiony ząbkowaniem.
W wejściu masywne, dwudziestotonowe drzwi z brązu, zdobione rodzajem stożkowatych nitów. Przed przedsionkiem, niższy, szeroki na 34 metry, portyk na planie poziomego prostokąta.
Na jego jednostopniowej podbudowie smukłe kolumny korynckie.
Portyk wieńczy dwuspadowy dach.
Ciemne kolumny z czerwonego granitu ustawione po dwie w czterech rzędach.
Tworzą dwie nawy boczne prowadzące do zamkniętych nisz, po środku przejście do przedsionka.
Od frontu rząd ośmiu jasnych kolumn z szarego granitu.
Na czworobocznych płytach - plintach, ustawione bazy kolumn o kształcie dwóch wałków przedzielonych wklęsłą powierzchnią.
Gładkie, smukłe trzony delikatnie wybrzuszone w 1/3 wysokości.
W górze, nad okalającym trzon pierścieniem, kolumna rozszerza się w kielich głowicy.
Wzdłuż niej pną się wydłużone liście akantu o postrzępionych, wywiniętych krawędziach.
Głowicę wieńczy czworoboczna płyta. Na niej spoczywa trzyczęściowe belkowanie.
Środkową gładką belkę wypełnia napis drukowanymi literami:
M   AGRIPPA  L  F  COS  TERTIVM  FECIT
Marek Agrippa, Lucjusza syn - konsul po raz trzeci,  zrobił.
W przerwach, w połowie wysokości liter, wstawione kropki.
Wystający gzyms zdobiony ząbkowaniem obiega trójkątne pole naczółka - tympanon.
Za nim, na frontowej ścianie przedsionka, gzyms zakreśla trójkątne pole, powtarzając kształt tympanonu.
Naprzeciwko kolumnady barokowa fontanna; w jej centrum na polecenie papieża Klemensa
XI umieszczono egipski obelisk Ramzesa II.

    Panteon to jedyna monumentalna budowla starorzymska, jaka dotrwała do naszych czasów. Jej nazwa pochodzi od greckich słów pan – wszystko i theoi – bogowie. Wewnątrz znajdował się ceremonialny ołtarz, na którym były poświęcane i palone zwierzęta. Dym wydobywał się przez otwór w wierzchołku kopuły, zwany "wszystko widzące oko niebios". Na początku VII wieku Panteon został zaadoptowany na kościół chrześcijański Santa Maria ad Martyres – Marii od Męczenników. Na przełomie wieków dokonywano wielu drobnych przeróbek i renowacji. Zagadką pozostaje miejsce przebywania trzech narożnych, wschodnich kolumn, które za papieży Urbana VIII i Aleksandra VII zastąpiono kolumnami znalezionymi w Termach Sewera i na Kapitolu. Różnią się one odcieniem barwy i bogatszym zdobieniem głowicy.
    Oryginalność świątyni oprócz samej architektury - kryje się również w technologii
zmniejszania masy monumentalnej kopuły. Aby budowla dźwigała całą konstrukcję zastosowano przemyślane warstwy betonu i cegieł na przemian z płatkami trawertynu i tufu oraz najlżejszego pumeksu. U podstawy kopuła ma około 7 metrów grubości, a wraz z wysokością staje się coraz cieńsza; przy samym sklepieniu ma już tylko 1 metr. Budowla nie posiada żadnych zbrojeń.

Audiodeskrypcja: Aleksandra Niedzielska-Sarnes, Barbara Szymańska
Fundacja Audiodeskrypcja
www.isztuka.edu.pl

Źródła i polecane strony:
Archeowieści
http://archeowiesci.pl/2011/08/03/budowniczych-panteonu-sztuczki-ze-slon...

Khan Academy
https://pl.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/roman/mi...

Słownik sztuki starożytnej Grecji i Rzymu, Alfred Twardecki
http://www.wiw.pl/kulturaantyczna/twardecki/termin.asp?et=00304
http://www.italyguides.it/en/lazio/rome/ancient-rome/pantheon/pantheon-s...
IMPERIUM ROMANUM
http://www.imperiumromanum.edu.pl/kultura/architektura-rzymska/budowle-r...
http://www.italyguides.it/en/lazio/rome/ancient-rome/pantheon/pantheon-s...

Przejdź do audiodeskrypcji i analizy wybranego dzieła

Grantodawcy

Logotyp programu Kultura Dostępna oraz Narodowego Centrum Kultury
Wschodzący Białystok - logotyp miasta Białystok
Żubr - logotyp Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Logotyp Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego