Nagrobek Kazimierza Wielkiego

Fotografia: Nagrobek Kazimierza Wielkiego

Autor nieznany
Ok. 1371 r., sztuka gotycka, Wawel, Kraków, Polska
Baldachim i głowice kolumienek z matowego, białego piaskowca
Pozostała część nagrobka z polerowanego, czerwonego marmuru węgierskiego
Wysokość nagrobka do baldachimu 368 cm, długość 260 cm
Wysokość grobowej skrzyni - tumby 177 cm, długość rzeźby spoczywającego króla 185 cm
Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława, Kraków, Polska

Źródło fotografii: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Krakow_nagrobek_Kazimierza_W.jpg

W ostrołukowej arkadzie, pod płaskim baldachimem z białego piaskowca, marmurowa, zamknięta płytą skrzynia - tumba.
Z płytą stapia się pełnoplastyczna rzeźba spoczywającego w stroju koronacyjnym króla Kazimierza Wielkiego.
Po lewej od zachodu, na prostokątnej poduszce głowa króla.
Z prawej od wschodu stopy w spiczastych trzewikach wsparte o małego leżącego lwa, zwróconego w naszą stronę.
Całość ustawiona na profilowanej podstawie i dwustopniowej podbudowie.
Ściany skrzyni zdobią arkady. Od frontu cztery, po bokach dwie.
W każdej na ławie siedzi królewski urzędnik. Zwróceni ku sobie tworzą cztery pary.
Od zachodu brodaty starzec z młodzieńcem.
Kolejny młodzieniec z przodu razem z trzema mężczyznami w sile wieku.
Od wschodu dwaj najmłodsi.
Ubrani w kaftany, długie płaszcze, u niektórych zarzucone na jedno ramię.
Trzech w kapturach. Na nogach pończochy i miękkie trzewiki o spiczastych czubkach. Kolumienki arkad zwieńczone łukami w tak zwany ośli grzbiet.
Nad i pod łukami masferki - zgeometryzowany ornament roślinny z powtarzającym się motywem kwiatu o czterech zaokrąglonych liściach.
Na płycie, przy rogach poduszki frędzle. Głowa króla zwrócona lekko w naszą stronę.
Wokół głowy obręcz korony wysadzana kamieniami. Na obręczy pionowe elementy.
Każdy wieńczy kulka ozdobiona stylizowanymi listkami.
Pociągłą twarz króla okalają długie włosy i broda, ułożone w grube, spiralne loki.
Czoło wysokie. Małe oczy szeroko otwarte, bez zarysowanych źrenic. Nos długi, prosty.
Przy nozdrzach ukośne bruzdy. Usta pełne. Górna warga lekko ściągnięta.
Król ubrany w długi płaszcz. Na ramionach klamry o kształcie herbowych tarcz.
Przez nie przeciągnięta taśma przepasająca pierś.
Szata spodnia górą dopasowana, dół lekko rozkloszowany.
Na środku gęsto zapinana na okrągłe guziki. Wąskie rękawy zakrywają część dłoni.
Prawa ręka króla lekko zgięta, w dłoni kula jabłka królewskiego, zwieńczonego krzyżem. Druga ręka wzdłuż ciała. W dłoni laska. Nisko na biodrach szeroki pas z kanciastych ogniw, utworzonych z masywnych baszt. Z lewej uczepiony sztylet.
Spiczaste wyszywane trzewiki z wiązaniami po bokach.
Wzdłuż dłuższych krawędzi płyty, po cztery bazy smukłych kolumn dźwigających ozdobny baldachim. Głowice dekorowane liśćmi winogron, dębu i klonu.
Na głowicach wsparte łuki ostre, od spodu ozdobione maswerkami.
Na górnych krawędziach łuków żabki w formie rytmicznie rozłożonych, zwiniętych liści. Całość przykryta poziomą płytą. Płytę na osiach kolumn przebijają smukłe wieżyczki - pinakle, zwieńczone czteroramiennym pękiem kwiatów tak zwanym kwiatonem.
Baldachim od spodu sklepiony sklepieniem krzyżowo-żebrowym.

    Oryginalne pinakle i kwiatony baldachimu uległy zniszczeniu. Zrekonstruowano je w 1869 roku. Z berła trzymanego przez króla zachował się tylko fragment laski w dłoni i niewielki ślad po jej górnej części odbity na poduszce.
Nagrobek króla Kazimierza Wielkiego stoi w ostrołukowej arkadzie w południowej części
przedłużenia naw bocznych katedry wawelskiej. Przylega do niej dłuższym
bokiem, niedostępnym dla odwiedzających. Ufundował go następca Kazimierza Wielkiego
– Ludwik Węgierski w miejscu pochówku króla w 1370 roku. Wybór miejsca spoczynku
był  zapewne uwarunkowany usytuowaniem w przeciwległej arkadzie, w północnej części
przedłużenia naw bocznych, nagrobka Władysława Łokietka, ojca Kazimierza Wielkiego. Miejsce spoczynku wybrał poniekąd sam Kazimierz, fundując tutaj w 1359 roku ołtarz Podwyższenia Krzyża, nie zachowany do czasów współczesnych.

Audiodeskrypcja: Marta Golik-Gryglas, Barbara Szymańska
Fundacja Audiodeskrypcja
www.isztuka.edu.pl

Źródła i polecane strony:
E. Śnieżyńska-Stolot, Nagrobek Kazimierza Wielkiego w katedrze wawelskiej [w:] "Studia do dziejów Wawelu", t. IV, Kraków 1978.
S. Kozakiewicz (red.), Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 1976.

Przejdź do audiodeskrypcji i analizy wybranego dzieła

Grantodawcy

Logotyp programu Kultura Dostępna oraz Narodowego Centrum Kultury
Wschodzący Białystok - logotyp miasta Białystok
Żubr - logotyp Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Logotyp Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego