Świątynia grobowa królowej Hatszepsut

Fotografia: Świątynia grobowa królowej Hatszepsut

Architekt i budowniczy Senenmut
Ok. 1480 roku p.n.e., XVIII dynastia, Nowe Państwo, Luxor, Teby, Egipt
Polichromowana grobowa świątynia tarasowa wykuta w skale wapiennej
Łączna wysokość tarasów około 30 m
Aleja procesyjna długość około 1 km, szerokość 15 m
Wysokość ramp 8 m
Stanowisko archeologiczne, zachodni brzeg Nilu, Górny Egipt.

Źródła fotografii:
Wikimedia
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Mortuary_Templ...
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/be/Mortuary_Temple_of_H...
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2d/Burger_TempeljHatcep...
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f6/Burger_TempeljHatcep...

W otoczeniu gór, w zachodniej, gigantycznej ścianie skalnej, kaskadowo wykute trzy tarasy świątyni "Milionów Lat".
Tarasy na osi centralnej, połączone szerokimi rampami z wąskim pasmem schodów pośrodku.
Po bokach ramp tarasy wsparte na rzędach filarów i kolumn.
Do pierwszego poziomu świątyni, wykutego w wapiennej skale, od wschodniej doliny Nilu, przez ogród mirrowych drzew wiedzie  szeroka Aleja Procesyjna.
Wzdłuż niej około sto sfinksów z piaskowca z twarzą królowej.
Przed wejściem wysoka, lekko zwężająca się ku górze, kamienna brama na planie prostokąta. Szeroki dziedziniec otoczony murem, obsadzony egzotycznymi drzewami i krzewami, przywiezionymi z morskich, handlowych wypraw Hatszepsut do krainy Puntu.
W głębi dziedzińca wznosi się wykuty w skale drugi taras o szerokości około 100 metrów.
Od frontu wsparty na podwójnych rzędach: filarów od zewnątrz i kolumn z tyłu, umieszczonych na niskiej podstawie.
Rzędy o długości 25 metrów, po 11 filarów i kolumn z każdej strony rampy.
Kolumny zbudowane na planie szesnastoboku, tak zwane poligonalne lub protodoryckie. Prostokątne filary półkoliście zamknięte od tyłu.
Przy każdym skrajnym filarze ustawiony 7,5 metrowy posąg  mumii tak zwany ozyriak z głową Hatszepsut w koronie.
Na piersiach, w skrzyżowanych rękach atrybuty władzy królewskiej, poniżej ciało owinięte w całun - nawiązuje do Ozyrysa, boga śmierci i odrodzonego życia.
Kolumny i filary zdobią polichromowane reliefy.  
Z prawej od północy, Portyk Polowań ze scenami łowów na dzikie ptactwo i połowu ryb.
Przed siedzącymi na tronach Hatszepsut i Totmesem III odświętna procesja rybaków i ptaszników. Z lewej od południa- Portyk Obelisków.
Przedstawia wydobywanie dwóch obelisków z kamieniołomów w Asuanie oraz ich transport do świątyni Amona w Karnaku na specjalnie skonstruowanych łodziach, holowanych linami przez statki napędzane wiosłami.
Wzdłuż rampy biegnie niski murek. Przy wejściu zdobią go reliefy siedzących lwów.
W głębi drugiego dziedzińca, na podeście podwójne rzędy filarów dźwigają wystającą część trzeciego tarasu.  
Od północy z prawej, filary z reliefami tworzą Portyk Narodzin.
Reliefy opowiadają legendę o boskim pochodzeniu Hatszepsut, ukazują jej narodziny, młodość, koronację.
Od północy na przedłużeniu filarów, wykuta w skale tak zwana Dolna Kaplica Anubisa.
Jej wielka sala - hypostyl - z równomiernie rozmieszczonymi trzema rzędami dwunastu, szesnastobocznych kolumn, dźwigającymi strop.
Na ścianach reliefy faraona-Hatszepsut, oddającej cześć Anubisowi.
Do Kaplicy przylega pod kątem prostym nigdy nie dokończona tak zwana Kolumnada Północna.
Z lewej strony rampy od południa, portyk Puntu. Reliefy ukazują wyprawy do krainy Punt po złoto, kadzidło i egzotyczne zwierzęta.
Od południa filary przechodzą w kaplicę bogini Hathor.
Między ostatnimi filarami wejście do przedsionka.
Przedsionek tworzy osiem szesnastobocznych kolumn ustawionych parami z każdej strony.
Cztery pierwsze pary poprzedza filar.
Po bokach wejścia do sali hypostylu dwanaście kolumn ustawionych po trzy.
Wzdłuż  centralnej osi sali dwie kolumny, każda ze  zdobioną głowicą.
Od północy małą postacią ozyriaka stojącego na kwiecie lotosu.
Na osi wschód-zachód oblicze bogini Hathor; kobieca twarz, krowie uszy, na głowie ramka brzęczącego instrumentu muzycznego - sistrum z dwoma świętymi kobrami, tak zwanymi ureuszami.
Na pierwszej głowicy twarz Hathor zwrócona w stronę wschodzącego słońca.
Na drugiej w kierunku słońca zachodzącego za skały doliny Deir el-Bahari.
Kolejne twarze bogini Hathor przy wejściu na filarach witają wchodzącą procesję, na kolumnach od zachodu odprowadzają ją do sali hypostylu.
Do kaplicy od południa prowadzi osobna rampa.
Na środkowym dziedzińcu znajdował się prawdopodobnie grób architekta i zaufanego królowej-Senenmuta.
Po bokach wejścia na centralną rampę, głowy olbrzymich, rzeźbionych kobr.
Na nich posągi sokoła - symbol boga Horusa.
Ciała kobr ciągną się wzdłuż rampy na najwyższy taras.
Naprzeciwko niej wznosi się Portyk Koronacyjny.
Od frontu tworzą go 24 filary.
Przed każdym - monumentalne, pięciometrowe ozyriaki Hatszepsut.
Z tyłu 24 ośmioboczne kolumny.
Po środku portyku przejście prowadzące do granitowej bramy.
Po jej bokach ściany z reliefami i tekstem - opisującymi historię wyniesienia na tron Hatszepsut jako córki boga Amona. Za bramą dziedziniec na planie prostokąta.
Otaczają go rzędy pięciometrowych kolumn o szerokości 80 centymetrów.
Od frontu kolumny w trzech rzędach, przy pozostałych bokach rzędy podwójne.
Od zachodu przy kolumnach - wejścia do trzech sanktuariów.
Z lewej do przedsionka Kompleksu Kultu Solarnego z niezadaszonym ołtarzem, otoczonym grubym murem.
W murze od północy wydrążona nisza prowadząca do małej, Górnej Kaplicy Anubisa, od strony północno-zachodniej  do tak zwanego Północnego Pomieszczenia Amona.
Drugie wejście przy kolumnach z prawej, prowadzi do Kompleksu Kultu Królewskiego.
W nim tak zwane Południowe Pomieszczenie Amona oraz kaplice Hatszepsut i jej ojca Totmesa I. Trzecie wejście na osi centralnej. Prowadzi do wydrążonego w skale sanktuarium Amona z trzema kaplicami.
Przed pierwszą grube, granitowe wrota.
W kaplicy z zaokrąglonym sklepieniem, miejsce na barkę przewożącą posągi egipskich bóstw podczas procesji.
W głębi dwa ozyriaki strzegą wejścia do wydrążonych, dwóch mniejszych kaplic; sali stołu ofiarnego oraz głównej kaplicy kultowej.
Ściany sanktuariów zdobią barwne reliefy.

    Jeszcze w początkach XX wieku Świątynia Hatszepsut była ruiną. U podnóża ściany skalnej rozsypane były bloki kamienne i gruzy budowli. Rekonstrukcje zawdzięczamy przede wszystkim Polsko-Egipskiej Misji Archeologiczno-Konserwatorskiej, działającej od 1961 roku, początkowo kierowanej przez prof. Kazimierza Michałowskiego. Misja opracowała szczególnie ważny dla interpretacji znaczenia zabytku- pierwotny wygląd i przeznaczenie sanktuariów na najwyższym tarasie. W lutym 2015 roku uroczyście otwarto zrekonstruowany przez Polaków Kompleks Kultu Solarnego. Podjęto próbę odtworzenia pierwotnego wyglądu dziedzińca i Ołtarza Słonecznego, na którym prawdopodobnie znajdowały się dwa obeliski i stół ofiarny. Ponadto dzięki pracom konserwatorskim i studiom egiptologicznym nad ok. 4.500 fragmentami sfinksów będzie można odtworzyć dwa z nich; mają powrócić na Aleję Procesyjną dolnej części świątyni. Wydobyto też ponad 10 tysięcy fragmentów reliefów, których odnowienie i odczytanie przybliżyło przekaz religijny pozostawiony przez kobietę-faraona. Obecnie następne pokolenia archeologów, architektów i konserwatorów kontynuują prace badawcze, udostępniając kolejne obszary Świątyni i odkrywając zagadkę reguł panujących w świecie Hatszepsut.

Audiodeskrypcja: Aleksandra Niedzielska-Sarnes, Barbara Szymańska
Fundacja Audiodeskrypcja
www.isztuka.edu.pl
Źródła i polecane strony:
A. Grabowska, Rozplanowanie wnętrz świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari na tle świątyni Nowego Państwa, ACTA  UNIVERSITATIS  LODZIENSIS, Folia Archaeologica 24, 2004

Polsko-Egipska Misja Archeologiczno-Konserwatorska w Świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari
http://www.templeofhatshepsut.uw.edu.pl/pl/swiatynia_hatszepsut.html
Oficjalny blog polsko-egipskiej misji archeologicznej Uniwersytetu Warszawskiego
http://misjaskalna.blogspot.com/2015_02_22_archive.html
Polish-Egyptian Mission in the Temple of Hatshepsut at Deir el-Bahari
https://www.facebook.com/Polish-Egyptian-Mission-in-the-Temple-of-Hatshe...

Maat-ka-Ra Hatshepsut
http://www.maat-ka-ra.de/english/start_e.htm
http://www.maat-ka-ra.de/english/bauwerke/djeser/dj_portico_3.htm

Nauka w Polsce - Naukowcy badają mumie ze świątyni Hatszepsut
http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,400819,naukowcy-badaja-mumie...

Wildlife and Travel Photography from around the world by Jon Atkinson
http://jon-atkinson.com/Hatshepsut.html

Tombs of ancient Egypt
http://www.osirisnet.net/monument/deb/t3/e_deb_t3.htm

Narodowe Centrum Nauki, Sceny ofiarne w Kaplicach Kultu Królewskiego Świątyni Hatszepsut
https://www.ncn.gov.pl/finansowanie-nauki/przyklady-projektow/stupko

Ancient Egypt
http://www.ancient-egypt-online.com/temple-of-hatshepsut.html#illustration

Archeowieści
http://archeowiesci.pl/2015/02/19/otwarcie-zrekonstruowanego-przez-polak...

HATSHEPSUT PROJECT
http://styler78hatshepsutproject.blogspot.com/

Świątynie Egipskie - www.neit.w.pl
http://neit.fm.interiowo.pl/newgrav.htm

Hatshepsut Mortuary Temple Sanctuary of Amun doorway - Without Baggage
http://withoutbaggage.com/photographs/egypt-luxor/72478/

Świątynia Hatszepsut w Deir el-Bahari, Luksor - film wideo: Hatshepsut Temple - TripAdvisor
http://pl.tripadvisor.com/LocationPhotoDirectLink-g294205-d318962-i19826...

Przejdź do audiodeskrypcji i analizy wybranego dzieła

Grantodawcy

Logotyp programu Kultura Dostępna oraz Narodowego Centrum Kultury
Wschodzący Białystok - logotyp miasta Białystok
Żubr - logotyp Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Logotyp Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego