Mozaika z grupą Deesis w kościele Hagia Sophia w Konstantynopolu

Fotografia: Mozaika z grupą Deesis w kościele Hagia Sophia w Konstantynopolu

Autor nieznany
Druga połowa XIII wieku, sztuka bizantyjska, okres starochrześcijański, Konstantynopol, Turcja
Ikona mozaikowa
Wysokość 6 m, szerokość 4 m
Muzeum Hagia Sophia, Stambuł, Turcja

Źródło fotografii:
Wikimedia
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/Deesis_mosaic_Hagia_...

Na świetlistym, złotym tle, w centrum Chrystus Pantokrator.
Ku niemu zwracają się z lewej Matka Boska, z prawej Jan Chrzciciel.
Wokół głów postaci, linią ciemnych kostek mozaiki obrysowane złote nimby.
Głowa Marii okryta jest bladopurpurową tkaniną, luźno spływającą na szyję i ramiona.
Krawędź chusty wyzłocona nicią, zarysowaną kwadratowymi płatkami złota.
Nad czołem haft w kształcie małego, złotego krzyża.
Duże,  jasnobrązowe oczy z szerokimi powiekami.
Spojrzenie zwrócone w kierunku Chrystusa.
Podniesione łuki brwi wyrażają prośbę i troskę.
Błękitne, drobne kwadraciki szkiełek, zarysowują owal twarzy, modelują cienie na policzkach i uwydatniają kształt wąskiego nosa.
Usta małe, jasnoczerwone.
Jan Chrzciciel w długim mieniącym się płaszczu.
Lśniące czarne, kobaltowe, popielate, grafitowe i głębokomorskie szkła mozaiki, formują fałdy szaty.
Gęste, lekko rozwichrzone, rudobrązowe włosy i kręcona, półdługa broda zdobią pochyloną głowę. Oczy zwrócone na Zbawiciela.
Uniesione, lekko ściągnięte łuki brwi podkreślają błagalne, pokorne spojrzenie.
Chrystus ma na sobie złotą tunikę, tak zwany chiton.
Kwadratowe, brązowe i modre szkiełka podkreślają zagłębienia w fałdach tkaniny.
Czarne i szare zakreślają je na ciemnoniebieskiej szacie hymationu, otaczającego pas i osłaniającego lewe ramię Chrystusa.
O przedramię oparta zamknięta księga w złotej, ozdobnej oprawie.
Od góry i z prawej spinają ją dekoracyjne, złote klamry.
Prawa dłoń Chrystusa uniesiona w geście błogosławieństwa.
Wyprostowany palec wskazujący, połączony z lekko zgiętym środkowym układają się w litery I, C. Rysunek dłoni oddany białokremowymi płytkami.
Na złotym nimbie Chrystusa, zza głowy wyłaniają się trzy ramiona krzyża.
Spływające za ramiona, jasnobrązowe fale włosów odsłaniają pociągłą twarz.
Od dołu twarzy i nad małymi, pełnymi ustami, beżowe i brązowe szkiełka zarysowują krótką brodę i wąsy.
Nos wąski. Wyraziste, duże jasnobrązowe oczy patrzą na nas.

Nad głowami postaci zapisy w grece i języku staro-cerkiewno-słowiańskim.
Odczytujemy je następująco:
przy Matce Bożej:
- z lewej MR - skrót od Mitir co oznacza Matka
- z prawej ThU - skrót od Theu co oznacza Boża,
przy Chrystusie:
- z lewej IS - skrót od Iisus - Jezus
- z prawej ChS - skrót od Christos – Chrystus,
przy Janie Chrzcicielu:
- z lewej O AGIOS IO - święty, Jan
- z prawej O PRODROMOS - Poprzednik. "O" to rodzajnik (wskazuje na rodzaj męski). W tradycji bizantyjskiej świętego Jana Chrzciciela nazywa się: święty Jan Poprzednik - ten, który poprzedzał przyjście Chrystusa.

    Deesis z greckiego oznacza  modlitwę wstawienniczą. Ikona przedstawia św. Marię i św. Jana Chrzciciela jako orędowników rodzaju ludzkiego. Upamiętnia zakończenie działalności chrześcijan w świątyni; w latach 1204-1261. Gdy Hagie Sophie zamieniono na meczet mozaika została zakryta tynkiem, stąd ogromne ubytki, które powstały przy jej oczyszczaniu.
Malarską strukturę przedstawienia uzyskano łącząc złote i srebrne szkiełka tworzące dużą połać tła. Mieniące się tkaniny oddają mozaikowe kwadraciki o intensywnych barwach, a delikatność twarzy i rąk uzyskano drobnymi, bladymi kamykami.

Audiodeskrypcja: Aleksandra Niedzielska-Sarnes, Barbara Szymańska
Fundacja Audiodeskrypcja
www.isztuka.edu.pl

Źródła i polecane strony:
Hagia Sophia Mosaics
http://www.hagiasophia.com/listingview.php?listingID=17

Hagia Sophia - Discovery and History - Deesis Mosaic of Christ
http://www.pallasweb.com/deesis/history.html
Album Romański
http://albumromanski.pl/comment/527#comment527

Koło Naukowe Historyków Sztuki Średniowiecza
http://www.kolomedievi.umk.pl/index.php?view=detail&id=5660&option=com_j...

Khan Academy
https://pl.khanacademy.org/humanities/medieval-world/byzantine1/constant...

Metropolitan Museum of Art
http://www.metmuseum.org/toah/hd/byza/hd_byza.htm#slideshow1
 

Przejdź do audiodeskrypcji i analizy wybranego dzieła

Grantodawcy

Logotyp programu Kultura Dostępna oraz Narodowego Centrum Kultury
Wschodzący Białystok - logotyp miasta Białystok
Żubr - logotyp Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Logotyp Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego