Kolumna z klasztoru norbertanek w Strzelnie (kapitel kostkowy)

Fotografia: Kolumna z klasztoru norbertanek w Strzelnie (kapitel kostkowy)

Autor nieznany
Koniec XII wieku, sztuka romańska
Rzeźba z jasnobeżowego piaskowca
Wysokość kolumny 4 m, obwód 62 cm
Wysokość postaci około 50 cm
Kościół Świętej Trójcy i Najświętszej Marii Panny, Strzelno, Polska

Źródła fotografii:
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Strzelno%2C_ko...
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ed/Strzelno_kolumna_prz...

Między nawą główną a północną nawą boczną, na kwadratowym cokole ustawiona kolumna na bazie w formie grubego wałka.
Nad bazą wąski pierścień.
Wokół trzonu kolumny trzy pasma sześciu arkad z postaciami symbolizującymi przywary ludzkie.
Pasma arkad od góry i od dołu obiega fryz z pędami wici roślinnych. Najniższy zatarty.
W wyższym wygięte w dół pędy ze skrzyżowanymi wewnątrz końcami tworzą stykające się ze sobą koła.
W kolejnym fragmenty falujących pędów krzyżują  się raz przy górnej, raz przy dolnej krawędzi.
W obu fryzach miejsca łączenia się wici przewiązane.
Skrzyżowane końce ozdobione listkami i pączkiem kwiatka.
Najwyższy fryz wypełnia falująca, ciągła wić.
Wzdłuż krawędzi fryzów i pasów arkad półkoliste wałki.
W arkadach głowice kolumn z motywami roślinnymi. Nad nimi półkolumny.
Ich półkoliste, żłobkowane zakończenie zwieńczone małą kulką.
W arkadach postaci mężczyzn i kobiet.
Fryzury podkreślone rytmicznymi żłobieniami. Twarze nabrzmiałe.
Stroje opływają przysadziste, obłe kształty ich sylwetek.
Kobiety w większości w długich sukniach, mężczyźni w kaftanach sięgających kolan.
Pozy postaci i towarzyszące im przedmioty symbolizują przywary ludzkie.
Gniew - kobieta szarpie swoje długie, rozpuszczone włosy.
Morderstwo – mężczyzna z długim mieczem w dłoni.
Pycha – kobieta z okrągłym naczyniem, wskazuje na swój długi warkocz.
Krzywoprzysięstwo – mężczyzna z księgą i otwartą dłonią uniesioną w geście przysięgi. Palec wskazujący wyprostowany.
Obżarstwo – kobieta do ust oburącz unosi jedzenie.
Rozpusta – naga kobieta rękoma przesłania piersi i łono.
Swawola – mężczyzna z uniesionym dzwonkiem.
Bluźnierstwo – kobieta z oszczepem bez ostrza.
Zawiść – kobieta trzymająca węża.
Bałwochwalstwo – postać z odwróconym krzyżem.
Kolumnę wieńczy głowica kostkowa. Pod nią obły pierścień.
Dolne krawędzie kostki ścięte i zaokrąglone.
Po bokach listwa kształtem naśladująca girlandę.
Przy górnej krawędzi głowicy, obok siebie dwie mniejsze powtarzają jej kształt.
Na środku z jednej strony koło, na kolejnych rozeta lub równoramienny krzyżyk.
Głowicę wieńczy profilowany gzyms.
Nad nim spotykają się ramiona dwóch łuków, spływających z sąsiednich kolumn, oddzielających północną nawę boczną od nawy głównej.

    Kolumnie z przedstawieniem przywar towarzyszy podobnie skomponowana kolumna z przedstawieniem cnót, ustawiona po przeciwległej stronie nawy głównej. Część z postaci została zniszczona, co uniemożliwia ich identyfikację. Na kolumnach zachowały się ślady pierwotnej polichromii. Romańskie kolumny zostały obmurowane  w czasie barokowej przebudowy kościoła w XVIII wieku. W 1946 roku historyk sztuki, prof. Zdzisław Kępiński odkrył je w spękaniach filarów, które wywołane były ostrzałem artyleryjskim. Trzony kolumn pokryte płaskorzeźbioną dekoracją figuralną należą do niezwykle rzadkich w sztuce romańskiej i można je spotkać tylko w trzech miejscach na świecie. W Polsce w Kościele Świętej Trójcy i Najświętszej Marii Panny oraz w Hiszpanii w Santiago de Compostela i w Wenecji w bazylice św. Marka.

Audiodeskrypcja: Marta Golik-Gryglas, Barbara Szymańska
Fundacja Audiodeskrypcja
www.isztuka.edu.pl

Źródła i polecane strony:
M. Machowski, Sztuka romańska w Polsce [w:] Sztuka świata, t. 3, Warszawa 1993.
T. Mroczko, Polska sztuka przedromańska i romańska, Warszawa 1978.
Z. Świechowski, Sztuka romańska w Polsce, Warszawa 1990.
http://culture.pl/pl/dzielo/rzezbione-kolumny-w-strzelnie
http://www.niezlasztuka.net/pozdroze/alegorie-postaw-moralnych/

Przejdź do audiodeskrypcji i analizy wybranego dzieła

Grantodawcy

Logotyp programu Kultura Dostępna oraz Narodowego Centrum Kultury
Wschodzący Białystok - logotyp miasta Białystok
Żubr - logotyp Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Logotyp Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego