Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Szczepana w Spirze

Fotografia: Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Szczepana w Spirze

Autor nieznany
1030 - 1061 r., sztuka romańska, Spira, Niemcy
Budowla z kamiennych bloków w kolorze czerwono-różowym, złocistym i piaskowym
Długość 134 m, szerokość korpusu nawowego 38 m, wysokość wież wschodnich 71 m, zachodnich 66 m, wysokość nawy środkowej 33 m
Spira, Niemcy

Źródła fotografii:
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Speyer---Cathe...
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Aerial_photogr...

Trójnawowa katedra na planie krzyża łacińskiego, kryta dwuspadowym dachem.
Długie i wysokie ramię nawy głównej, ponad środkiem prostopadle przecina krótsze ramię, tworzące nawę poprzeczną, tak zwany transept.
Nawa główna zorientowana w kierunku wschód zachód.
Od zachodu wejście główne, od wschodu za transeptem, miejsce na ołtarz i przestrzeń dla duchowieństwa, tak zwane prezbiterium.
Zamyka je nieco niższa półkolista  absyda, przykryta półstożkowym dachem.
Od zachodu nawa główna nieco dłuższa od naw bocznych.
Wystającą część nawy prostopadle przecina tej samej wysokości poprzeczne skrzydło na planie prostokąta.
Skrzydło kryte jest dwuspadowym dachem i rozpięte na szerokość naw bocznych.
Tworzy przestrzeń dla cesarza, tak zwany westwerk.
Na dachu w miejscu skrzyżowania nawy głównej z westwerkiem oraz transeptem, ośmioboczny bęben tambur.
Na każdym bębnie wsparta kopuła.
Mniejsze nawy boczne, kryte dachami jednospadowymi.
Na ich osiach za transeptem od wschodu, wieże na planie kwadratu.
Kolejne nieco niższe i smuklejsze od zachodu, wtapiają się i wznoszą ponad westwerk. Wszystkie wieże kryte czterospadowymi dachami.
Wejście do katedry na frontowej ścianie westwerku.
Fasada podzielona na trzy osie, pionowymi, lekko wysuniętymi pasami muru tak zwanymi lizenami. Ich szerokość odpowiada trzem nawom świątyni.
Poziome gzymsy zarysowują granicę między trzema kondygnacjami.
W najniższej trzy półkoliste portale.
Wzdłuż największego, centralnego pięć nisz z figurami św. Szczepana, Archanioła Michała, Marii z Dzieciątkiem, św. Jana Chrzciciela oraz św. Bernarda.
W środkowej części drugiej kondygnacji Płaskorzeźby przedstawiające symbole czterech Ewangelistów: Jana - orzeł, Mateusza - anioł, Marka - lew, Łukasza - byk, obiegają okrągłe okno rozety.
Rozeta wypełniona ażurową dekoracją w formie kwiatu o promieniście rozłożonych, wydłużownych płatkach. Po jej bokach półkoliście zamknięte okna.
W najwyższej kondygnacji galeria arkadek wspartych na gładkich kolumienkach.
Nad nią w trójkątnym szczycie, okrągłe okienko, z krzyżowym podziałem.
Wzdłuż szczytu fryz półkolistych ślepych arkadek.
Motyw galerii i fryzu arkadkowego powtarza się w dekoracji całej katedry.
Galerie arkadkowe biegną w górnych częściach nawy głównej, transeptu, absydy i bębnów. Fryzy arkadkowe w nawach bocznych oraz pod gzymsami oddzielającymi górne kondygnacje wież.
Kondygnacje przeprute arkadowymi oknami, dwudzielnymi (biforia) oraz trójdzielnymi (triforia). Kolejne półkoliste okna w ścianach naw.
Wokół absydy arkady wsparte na półkolumnach, naprzemiennie jedna ślepa, kolejna przepruta oknem.

    Katedrę w Spirze ufundowali cesarze z dynastii salickiej. Przez 300 lat była miejscem pochówku władców niemieckich. Budowę rozpoczęto za panowania Konrada II, ukończono za Henryka III. Już za Henryka IV świątynię przebudowano. Największym osiągnięciem tej przebudowy było sklepienie nawy głównej, pierwotnie drewniane. Katedra uległa znacznym uszkodzeniom w okresie wojen z Francją w XVII wieku. W XIX wieku  nastąpiła renowacja całej budowli, podczas której przywrócono jej romańską szatę.

Audiodeskrypcja: Marta Golik-Gryglas, Barbara Szymańska
Fundacja Audiodeskrypcja
www.isztuka.edu.pl

Źródła i polecane strony:
J. Pijoan, Sztuka romańska w Niemczech, Anglii i Skandynawii [w:] Sztuka świata, t. 3, Warszawa 1993.
R. Toman red., Sztuka romańska. Architektura. Rzeźba. Malarstwo, 2004.
S. Kozakiewicz red.,  Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 1976.
W. Koch, Style w architekturze. Arcydzieła budownictwa europejskiego od antyku po czasy współczesne, Warszawa 1996.

Przejdź do audiodeskrypcji i analizy wybranego dzieła

Grantodawcy

Logotyp programu Kultura Dostępna oraz Narodowego Centrum Kultury
Wschodzący Białystok - logotyp miasta Białystok
Żubr - logotyp Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Logotyp Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego