Audiodeskrypcja dzieła

Przejdź do transkrypcji tekstowej audiodeskrypcji

Dzieło, które poniekąd stało się kością niezgody pomiędzy dwoma rzeźbiarzami - Medardo Rosso, a Augustem Rodinem dziś zaliczane jest do grupy zwiastunów awangardowej rzeźby. Artyście udało się w nim zawrzeć cenną lekcję pobraną od malarzy impresjonistów - ulotność pozy, brawurę, miękkość i delikatność rozmywającego się konturu postaci. Mówiąc “Nie jesteśmy niczym więcej, jak tylko grą światła” podejmował się w paryskim studiu licznych eksperymentów związanych z fotografią ( m in. badaniem natężenia i zróżnicowania kontrastu światłocienia w kadrze). Wszystko po to, aby uczynić modelowane w wosku, gipsie i brązie kompozycje intensywnie nasycone dramaturgią i ekspresją

Medardo Rosso (urodzony 21 czerwca 1858 w Turynie, zmarł 31 marca 1928 roku w Mediolanie) tworząc “Bukmachera” posiadał już doskonale wykształcony, dojrzały warsztat rzeźbiarza, aprobatę krytyki artystycznej oraz wsparcie Henriego Rouarta - przemysłowca, kolekcjonera dzieł sztuki i znanego mecenasa malarzy impresjonistów (m in. Edgara Degasa i Edouarda Maneta). Temu ostatniemu, w ramach podziękowań zadedykował w 1890 roku brązowy autoportret, który zrealizował w charakterystycznym dla siebie, szkicowym stylu, o chropawej niedopracowanej powierzchni bryły.

Rouart nie tylko wspierał artystę poprzez nabywanie jego prac, lecz również zapewnił mu miejsce w jednej z należącej doń odlewni. W momencie gdy większość artystów borykała się z trudnościami wysyłki form do odlewni ( i kłopotliwym czasem oczekiwania na realizację zlecenia), Rosso mógł cieszyć się pełnią swobody twórczej. Takie rozwiązanie umożliwiło artyście dokonywanie niemal nieskończonych modyfikacji w obrębie struktury dzieł, doprowadzania kompozycji do perfekcji poprzez celowe pozostawianie niedoskonałości, śladów gipsowego wzoru, pracy narzędzi. Efekt niedokończenia, niedopracowania powodował, iż rzeźba zyskiwała mocny, światłocieniowy modelunek. Stawała się materialną, żywą strukturą.

W takich okolicznościach również powstawał “ Bukmacher”. Rosso rozpoczął nad nim pracę w 1893, ukończył w 1895 roku. Pierwszy model zaprezentował w 1894 roku. W tym okresie poznał także Augusta Rodina, wybitnego rzeźbiarza realizującego w podobnej konwencji kompozycje portretowe tj. przepełnione emocjami studia psychologiczne postaci, charakteryzujące się wibrującym i nieregularnym modelunkiem powierzchni.

Początkowo wzajemna i szczera sympatia obu artystów (wyrażana przez m in. wymianę prac, dzielenie się doświadczeniami i pomysłami ) z biegiem czasu znacznie się ochłodziła. Przyczyną nagłej, wzajemnej niechęci była fala krytyki, która dotknęła Auguste Rodina w związku z odsłonięciem w 1898 roku pomnika przedstawiającego pisarza Honore Balzaca. Widoczne podobieństwo do wcześniejszego “Bukmachera“ M. Rosso w oczach odbiorców było ewidentne pod względem: karykaturalnego przerysowania cech fizjonomii, dynamicznego modelunku, nierównego opracowania struktury powierzchni, i co najistotniejsze kontrapostu obu postaci (to oznacza: przeniesienie w pozie postaci całego jej ciężaru na jedną z nóg, podczas gdy drugą nogą ledwie dotyka ziemi. Ułożenie nóg równoważone jest wówczas przez odpowiednie wychylenie kręgosłupa w tułowiu, przechylenie głowy i ustawienie rąk. Kontrapost sprawia, że postać w sztukach plastycznych zyskuje dodatkowy walor wizualny).

Auguste Rodin nie potwierdził tego, iż w jakikolwiek sposób inspirował się pracą Medarda Rosso, co doprowadziło do rozgoryczenia tego drugiego, i do radykalnego zerwania wzajemnej, dotychczas koleżeńskiej relacji.

Cóż tak nieprawdopodobnie urzekającego kryje się w figurze “Bukmachera”,iż wzbudziła w środowisku francuskiej krytyki artystycznej tyle emocji. Kogo przedstawia ta postać?

Rzeźba pierwotnie tytułowana “Portret M.M” ( tłum. Monsieur Marin) przedstawia Pana Eugène Marin, zięcia wspomnianego mecenasa artysty Henriego Rouarta. Był on znanym w środowisku inżynierem i nie mniejszym od Edgara Degas pasjonatem wyścigów konnych w hipodromie d’ Auteuil nieopodal Paryża. Otwarty w 1863 roku tor przeszkód gromadził w każdym sezonie liczną widownię, przyciągał paryskich notabli i śmietankę towarzyską. Dyscypliny sportowe były doskonałym pretekstem do formalnych, mniej formalnych spotkań, zaprezentowania na własnej osobie najznamienitszych i aktualnych trendów modowych. Jednym z ważniejszych uczestników wyścigów konnych i pokrewnych im dyscyplin był bukmacher - osoba przyjmująca zakłady pieniężne od graczy tuż przed rozpoczęciem gonitw, istotna rangą, z uwagi na powierzoną jej odpowiedzialność za finanse.

Artysta z pewną dozą dosadności zilustrował w “Bukmacherze” przykład paryskiego dżentelmena schyłku XIX wieku, uchwyconego w trakcie doświadczania popularnej ówcześnie sportowej rozrywki. Przedstawił go jako korpulentnego, ubranego w krótki płaszcz postawnego mężczyznę, który stojąc opiera ciężar ciała na prawej nodze. Prawą wyprostowaną rękę opiera dłonią na lasce wzdłuż ciała. Drugą trzyma na brzuchu. W zaciśniętej dłoni lornetka. Nakrytą cylindrem, lekko pochyloną głowę odchyla w prawo. Spokojna i dostojna bryła postaci kontrastuje z podstawą, na którym została umiejscowiona. Mężczyzna spoczywa na nieregularnym, przypominającym rozlewający się blok skalny podłożu, o opadającej do przodu płaszczyźnie. Nieznaczna pochyłość podstawy sprawia, że cała sylwetka postaci także wychyla się do przodu. Tak wprowadzone przez artystę rozwiązanie dodatkowo uatrakcyjnia kompozycję , czyniąc ją rzeźbą wielooglądową, która z każdej strony zaskakuje odbiorcę zróżnicowanym konturem, walorami światłocienia , podkreślonych skosów i kontrapostu sylwetki.

Tęga postura sylwetki postaci jest scalona w partii stóp i łydek z niedopracowanym celowo w szczegółach podłożem. Zdaje się wyłaniać z magmy, lawy bloku kamiennego zamieniając się w subtelny, anatomiczny kontur sylwetki. Elementy takie jak zmarszczki mimiczne, oczy, usta lub palce nie zostały wyrażone w sposób anatomiczny. Cechy fizjonomiczne zostały niemal całkowicie zatracone, oczodoły, nos ,broda zostały zaznaczone tylko w niezbędnym, minimalnym zakresie szybkich ruchów narzędzi.

Rzeźba “Bukmachera” została wykonana w kilku egzemplarzach, i charakteryzuje się niewielkim rozmiarem, co dodatkowo podkreśla jej indywidualny dla odbiorcy charakter. Znajdujący się obecnie w zbiorach Muzeum Sztuki Współczesnej w Trento i Rovereto (zwanym MART) model posiada szerokość 43 centymetrów, wysokość 48 centymetrów i głębokość 46 centymetrów. Opracowano go w wosku o ciemnym, zielono- brązowym kolorze. Z kolei nabyty w 1959 model przez nowojorskie Museum of Modern Art (za sprawą kolekcjonerki Lillie P. Bliss Bequest ) posiada: szerokość 33 centymetrów , wysokość 44,3 centymetrów i 35,5 centymetrów. Ten model natomiast wykonano w jasnym wosku w ciepłym odcieniu jasnego beżu.

Zróżnicowanie kolorystyczne obu modeli rzeźby znacząco wpływa na ich odbiór estetyczny przez widza. Łagodna i słoneczna kolorystyka dzieła z kolekcji nowojorskiej współgra z modelunkiem światłocieniowym i konturem postaci w sposób subtelny, jednocześnie wydobywając jej dynamiczną esencję. Natomiast ciemnobrunatny, zielonkawy kolor woskowego modelu z kolekcji włoskiej podkreśla w rzeźbie ekspresję, chropawość i karykaturalność postaci, ciemna barwa wzmaga głębię i wielopłaszczyznowość niedokończonych struktur materii w partii podstawy.

Rzeźba “Buchmaker” pod względem opracowania powierzchni w sposób wybitny i reprezentatywny wyraża impresjonistyczny styl Medarda Rosso - światło miękko ślizga się po gładkich elementach woskowej powierzchni, by za chwilę zostać pochłonięte przez głębokie i ciemne rysy i bruzdy ujawniające pracę narzędzia (nacięcia, szczeliny, ślady gwoździ modelarskich, pozostałości gipsowego modelu, niedokończonych fragmentów odlewu. Dzięki tym zabiegom dzieło nabiera plastycznych, niemal malarskich cech, bogatych w emocjonalność i dramaturgię.

Justyna Lubas - Wałęcka

Bibliografia