Autor dzieła:
Miejsce:
Epoka:
Audiodeskrypcja dzieła
Obraz Charing Cross Bridge należy do fowizmu, kierunku powstałego w malarstwie francuskim na początku XX wieku. Kierunek ten odnosi się do grupy artystów, którzy w 1905 roku pokazywali swoje dzieła na paryskiej wystawie artystycznej zwanej Salonem Jesiennym. Ich obrazy charakteryzowały się niezwykle żywą kolorystyką dzieł, zupełnie nieodpowiadającą rzeczywistości, obiekty miały kolory zupełnie inne, niż w świecie realnym. Ponadto w ich obrazach brakowało szczegółów i detali, formy były uproszczone, a używano mocnych, widocznych pociągnięć pędzla. Słowo „fowizm” pochodzi od francuskiego słowa les fauves, czyli dzikie bestie. Tego określenia użył francuski dziennikarz opisując między innymi dzieła Henri’ego Matisse’a, Maurice’a de Vlamincka, Keesa van Dongena, a także André Deraina. Fowizm jako osobny kierunek istniał bardzo krótko, do 1908 roku, a artyści wspólnie zorganizowali tylko trzy wystawy. Należy podkreślić, że fowizm nie był ściśle określonym ruchem ze swoim własnym programem, a raczej punktem wyjścia dla poszukiwań artystycznych wśród młodych malarzy. Dla nich kolor był najważniejszym elementem obrazu służącym przekazaniu emocji i wyrażeniu się artysty, a niekoniecznie środkiem mającym stworzyć iluzję rzeczywistości.
André Derain urodził się w 1880 roku w Charou, a zmarł w 1954 roku w Garches w wypadku samochodowym. Ten francuski malarz, grafik, rzeźbiarz i scenograf był jednym z założycieli fowizmu. Już w wieku 15 lat objawił się jego talent plastyczny. Jego mentorem był malarz-symbolista, Eugène Carrière. To właśnie w jego szkole, Académie Carrière, poznał Henri’ego Matisse’a i Maurice’a de Vlamincka, z którymi kilka lat później wystawiał. Najmocniejsza przyjaźń łączyła go z de Vlaminckiem, z którym wynajmowali wspólnie pracownię. W 1902 roku został wezwany do wojska i na czas trzyletniej służby jego kariera artystyczna się zatrzymała. Latem 1905 roku wyjechał z Matissem do Collioure, nad Morze Śródziemne, gdzie wspólnie malowali. Jesienią tamtego roku obaj wystawili swoje dzieła na słynnym Salonie Jesiennym. Mimo niezbyt pochlebnych opinii krytyków, Derain niemal od razu sprzedał cztery obrazy z dziewięciu, które pokazał na tej wystawie. Zimą 1906 roku wyjechał Londynu z zamiarem uwiecznienia widoków Tamizy – to z tego okresu pochodzą jego najsłynniejsze pejzaże fowistyczne. W tym okresie znany był z tego, że wyciskał farbę z tubki prosto na płótno.
W 1907 roku Derain wyjechał do Awinionu z Pablem Picassem, który mocno wpłynął na zmianę stylu młodego artysty. Zainteresowanie Deraina kubizmem było krótkie, ale do 1910 roku pracował z najsłynniejszymi reprezentantami tego nurtu, Georgesem Braque’iem i Picassem właśnie. Przeszedł okres zainteresowania twórczością Paula Cézanne’a i sztuką prymitywną. Derain poszukiwał dalej swojego środka wyrazu i zwrócił się ku czemuś, co nazywa się czasem „stylem gotyckim”. Ostrożnie używał tam koloru i interesował się motywami romańskimi, bizantyjskimi, ale także geometrycznymi formami kubizmu. Ten krótki okres w jego karierze artystycznej zainspirował później włoską grupę artystów znaną jako Valori Plastici.
Po I wojnie światowej zaczął pracować przy sztukach teatralnych (m.in. tworząc dekoracje do spektakli Ballets Russes, grupy baletowej działającej w Paryżu) i przy ilustrowaniu książek. W latach 30. XX wieku potępił publicznie sztukę sobie współczesną i powrócił do bardziej klasycystycznej tradycji, inspirując się między innymi siedemnastowiecznymi pejzażami Claude’a Lorraina.
Obraz Charing Cross Bridge przedstawia londyński most nad Tamizą, został namalowany podczas wyjazdu Deraina do Anglii w 1906 roku, czyli w okresie fowistycznym. Artysta wyjechał tam na zlecenie kolekcjonera sztuki i marszanda, Ambroise Vollarda. Vollard chciał powtórzyć sukces impresjonisty, Claude’a Moneta, który również malował londyńskie pejzaże. Derain malował dokładnie tę samą przestrzeń miasta, co Monet. Stworzył około 30 krajobrazów przedstawiających Tamizę i budowle na nabrzeżu: London Bridge, Waterloo Bridge, The Pool of London, Westminster, a także kilka widoków Charing Cross Bridge.
Ukazany londyński krajobraz jest widziany z perspektywy lotu ptaka. Na pierwszym planie w głąb obrazu wzdłuż wyłaniającego się od dołu z lewej zakola rzeki, biegnie malowana płaskimi plamami ruchliwa ulica, wzdłuż której na różowo czerwonych chodnikach po obu stronach rosną drzewa. Nad rzeką i drogą widnieje tytułowy most. W tle blado niebieskimi plamami zarysowane są budynki. Wśród nich lekko z lewej rozpoznać możemy brytyjski parlament – Pałac Westminsterski i słynną wieżę Big Ben. Obraz jest niezwykle uproszczony w formie, poszczególne elementy pozbawione są szczegółów i sugestii głębi. Jedynym elementem pozwalającym na określenie perspektywy i przestrzeni w obrazie są zmniejszające się drzewa wzdłuż ulicy oraz rozmyte w oddali budynki. Najważniejszym elementem obrazu jest kolor i sposób jego nakładania.
Pejzaż zbudowany jest niemal w całości z trzech kolorów podstawowych – czerwonego, niebieskiego i żółtego – i nakładany jest w ten sposób, że farby nie mieszają się i nie tworzą nowych kolorów. Jedynym wyjątkiem jest lekko zielonkawa ulica. Żółte, rozświetlone słońcem niebo niesie sugestię ciepła, namalowane jest krótkimi, pionowymi pociągnięciami pędzla i kontrastuje z niebieską, chłodną plamą budynków na horyzoncie. Podobnie namalowana jest rzeka – tym razem poziome plamy grubo nakładanej farby o ciekawej fakturze dają złudzenie błysków światła na powierzchni rzeki i rozchodzącego się ciepła. Płasko, z ledwie zauważalną strukturą namalowana jest droga pełna pędzących, nieco zniekształconych samochodów i spieszących w swoją stronę ludzi. Jednak drzewa rosnące przy ulicy znów namalowane są drobnymi plamkami, co sprawia wrażenie, że są żywe i kołyszą się na wietrze.
Artysta w ciekawy sposób zestawił świat natury i świat człowieka. Cywilizacja jest malowana płasko, w jednolitych plamach, natomiast natura składa się z drobnych, grubo nakładanych plamek farby. Derain nawiązał do techniki znanej wśród neoimpresjonistów w XIX wieku, a opracowanej przez Georgesa Seurata, czyli do pointylizmu. Ta technika malarska zakładała malowanie małymi plamkami, które następnie z pewnej odległości łączą się w oku widza. To pozwala na ukazanie świetlistości i ruchu powietrza, którego nie da się osiągnąć mieszając farby na palecie.
Derain pisał, że miał problem z malowaniem w słońcu w „światowej stolicy mgły”, ale postanowił wykorzystać te warunki. W tym okresie twórczości artysty zauważalne jest mocne zainteresowanie kolorem i adaptowanie radosnej, czystej palety barw do tworzenia swoich pejzaży. Derain w swoich przedstawieniach Londynu nawiązywał do dzieł namalowanych przez Claude’a Moneta. Jednak w przeciwieństwie do niego nie malował obrazów w plenerze. Odnaleziono szkicowniki Deraina i okazało się, że artysta szkicował w plenerze, przyglądając się miastu z konkretnego miejsca, ale sam obraz powstawał w pracowni.
Pejzaż Charing Cross Bridge został uznany za jeden z najpiękniejszych obrazów fowistycznych. Ze względu na podporządkowanie każdego aspektu obrazu kolorom, dzieło świetnie reprezentuje ten gatunek. Odejście od rzeczywistego koloru otoczenia było bardzo ważnym krokiem w historii malarstwa. Kolor stał się elementem ekspresji artysty, który mógł lepiej wyrazić siebie i swoje myśli.
O obrazach Deraina przedstawiających Londyn pisano, że sprawiają, że Londyn jest ciągle taki sam, a jednak zupełnie nowy i świeży. I faktycznie jego obrazy pokazują największe miasto ówczesnego świata, efekt dziewiętnastowiecznych przemian i industrializacji, ale artysta przedstawia je w zupełnie nietypowy sposób. Radosne kolory, uproszczone kształty, kojarzące się niemal z rysunkiem dziecka, budują pogodną atmosferę. Fowizm to jeden z nurtów, który kieruje rozwój malarstwa na tory prowadzące do abstrakcji.
Zofia Załęska
Bibliografia
- https://www.telegraph.co.uk/culture/art/3648895/The-colour-of-genius.html
- https://www.theartstory.org/artist/derain-andre/
