Campbell Soup Company to amerykański producent zup w proszkach, sosów, przekąsek oraz wielu innych produktów spożywczych. Założone w 1869 roku przedsiębiorstwo w XX wieku stało się globalną marką, na dzień dzisiejszy obecną w ponad stu krajach. W latach 50. i 60. Campbell’s dominował na amerykańskim rynku, istotnie wpływając na zwyczaje żywieniowe mieszkańców Stanów Zjednoczonych. Tak jak Henry Ford zmotoryzował Amerykę, tak zarządzający założonym przez Josepha Alberta Campbella przedsiębiorstwem (przede wszystkim William Beverly Murphy, stojący na jego czele w latach 1953-1972) przekonali Amerykanów do przetworzonej żywności, łatwej i szybkiej w przygotowaniu, niejako idealnie pasującej do zwiększającego się tempa życia, ale też pragnienia większej wygody w trakcie wypełniania codziennych, domowych obowiązków. Było to możliwe w znacznej mierze nie tylko dzięki innowacyjnym technikom pozwalającym tworzyć łatwe w przechowywaniu i szybkie w przygotowaniu produkty, ale też, co istotne, intensywnym, wszechstronnym i przemyślanym kampaniom reklamowym. W szczególności flagowy produkt Campbell’a, a więc zupy w puszkach, mocno wpisały się w świadomość i pamięć amerykańskich konsumentów. Stały się produktami-ikonami Ameryki, tak jak wspomniane już samochody Forda czy choćby Coca-Cola. I jako takie stały się również bodźcem dla artystów, którzy zafascynowani fenomenem masowej konsumpcji oraz kultury popularnej zaczęli tworzyć prace stanowiące do nich nawiązanie. Jedną z najsłynniejszych są Puszki zupy Campbella, 32 obrazy autorstwa Andy Warhola, jednego z ojców popartu.

            Andy Warhol urodził się w 1928 roku w Pittsburghu, w rodzinie słowackich imigrantów, konkretnie Łemków wyznania grekokatolickiego (wartym odwiedzenia jest muzeum mu poświęcone, znajdujące się w niewielkiej miejscowości Medzilaborce na Słowacji, położonej tuż przy granicy z Polską). Nie miał łatwego dzieciństwa gdyż był dzieckiem chorowitym, słabym, a przez to mającym problemy w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami. Ci ostatni nie darzyli go zresztą sympatią z racji na wygląd – Warhol był albinosem, a więc odmieńcem. Przyszły artysta miał jednak kochających go i wspierających rodziców, którzy nie tylko dostrzegli i pielęgnowali jego artystyczne zdolności (w czasie, kiedy chorował, wycinał z matką fotografie z różnego rodzaju czasopism, z których następnie tworzyli razem kolaże), ale też zdecydowali się wspomóc go w nauce w najbardziej przyziemny sposób. Ojciec Warhola, który osierocił go, kiedy Andy miał ledwie czternaście lat, konsekwentnie oszczędzał pieniądze na przyszłe studia artystyczne syna. To dzięki nim młody Warhol, w 1945 roku, mógł rozpocząć edukację w Carnegie Institute of Technology. Skończywszy je porzucił Pittsburgh na rzecz Nowego Jorku, w którym żył i działał do 1987 roku, a więc roku swojej śmierci. To właśnie tam, w coraz prężniej rozwijającym się mieście, które zyskało miano stolicy świata sztuki kosztem Paryża, konsekwentnie, a przy tym efektownie, widowiskowo rozwijał swoją karierę artystyczną. Siła jego sukcesu tkwiła w zrozumieniu, w jak istotny sposób kultura masowa kształtuje człowieka, jak ważne są dla niego dobra konsumpcyjne i sama, najlepiej nieograniczona, masowa konsumpcja. Będąc bystrym obserwatorem rzeczywistości to właśnie ze współczesności  czerpał pełnymi garściami, nią się inspirował, jak też swobodnie żonglował konwencjami popkultury. Z czasem zyskał miano najważniejszego artysty popartu, a więc kierunku w sztukach plastycznych, który narodził się w Anglii i Stanach Zjednoczonych w początku lat 60. XX w. i opierał się na wykorzystywaniu, jak też przywoływaniu, w pracach przedmiotów codziennego użytku. Te były dla artystów zarówno wzorcami estetycznymi, jak i głównymi nośnikami treści. Warhol nie bał się też odważnie budować swojego wizerunku, medialnego image’u, będącego pochodną przeświadczenia o przemożnej roli gwiazd w kulturze. Z tymi ostatnimi utrzymywał stały kontakt, szczególnie poprzez swoją słynną nowojorską pracownię, „Fabrykę”. Znajdująca się przy 47. ulicy, stała się miejscem spotkań przedstawicieli świata artystycznego, ludzi kultury, pisarzy, muzyków, filmowców, a także wszystkich tych, którzy lgnęli do świata sław i sami na 15 minut sławy liczyli. Fabryka stała się przestrzenią, w której swoje pomysły mogli realizować ludzie z najróżniejszych środowisk. Bywała wytwórnią filmową, kiedy indziej zaś muzyczną. Dość wspomnieć, że w „Fabryce” nagrań dokonywały gwiazdy tej miary, co The Rolling Stones, czy też inne zespoły o wyjątkowym znaczeniu dla kultury popularnej, przede wszystkim The Velvet Underground, promowany przez samego Warhola.

            Będąc doskonałym rysownikiem i ilustratorem, rozumiejąc współczesny mu świat obrazów, jak też sposoby komunikacji, Warhol posługiwał się technikami na wskroś nowoczesnymi. Szczególnie upodobał sobie sitodruk, a więc technikę druku przez szablon, nałożony na drobną siatkę: tkaną, metalową lub z włókien syntetycznych. Wykonanie odbitki polega na przetłaczaniu farby przez matrycę. Puszki zupy Campbell’a są dziełem, które najczęściej utożsamia się z tą techniką. W powszechnej świadomości, a także w wielu opracowaniach popularnonaukowych, a nawet naukowych, funkcjonują jako zespół obrazów sitodrukowych właśnie. Tymczasem Puszki zupy Campbell’a to kompozycja złożona z 32 namalowanych farbami akrylowymi obrazów o wymiarach 51 x 41 cm, przedstawiających w sposób charakterystyczny dla ilustracji reklamowej, a więc płasko, graficznie, z uwypuklonym konturem, 32 rodzaje zup sprzedawanych przez spożywczego potentata (ułożonych, w ośmiu rzędach, po cztery sztuki, niejako na podobieństwo prawdziwych puszek z zupami rozłożonych na półce sklepowej). Praca ta, wykonana w 1962 roku, przyniosła Warholowi uznanie i sławę, istotnie wpływając też na świat sztuki, dla którego w kolejnych dziesięcioleciach często była istotnym odniesieniem.

            Przedstawione przez Warhola puszki z zupami są wiernym odwzorowaniem oryginału. Na białym tle ukazał on po prostu czerwono-białe, metalowe puszki z logo Campbella oraz napisami informującymi o smaku zupy. Artysta zaprezentował pracę na wystawie indywidualnej w Galerii Ferus w Kalifornii. Początkowo Puszki zupy Campbell’a wzbudziły wśród krytyków mieszane odczucia, a nawet sprzeciw. Już sama forma budziła wątpliwości, bo niby jak wielką sztuką może być coś, co naśladuje sitodruk, a więc technikę pozwalającą powielać obraz bez mała w nieskończoność. Banalny motyw również raził, w pierwszej kolejności tych, którzy upatrywali głębszych treści w technice oraz filozofii dominującego w latach 50. i początkach 60. w Stanach Zjednoczonych ekspresjonizmu abstrakcyjnego. Szybko jednak dostrzeżono niezbywalne walory Puszek zupy Campbell’a, jak i kolejnych słynnych dzieł, wykonanych już w technice sitodruku, na którą Warhol przerzucił się pod koniec 1962 roku, przedstawiających zarówno produkty oraz przedmioty powszechnie kojarzące się z Ameryką (np. butelki Coca-Coli, ale i krzesło elektryczne), jak i ikony amerykańskiego kina, sportu czy polityki. Pomijając bowiem wyraźnie widoczną fascynację Warhola kulturą masową, czujne oko wychwytujące i zapisujące bieżące procesy społeczne oraz mody, komercjalizację świata zachodniego, w którym coraz istotniejszą rolę odgrywały wszelkie formy reklamy, amerykański artysta dowiódł, że seryjnie tworzone obrazy wcale nie muszą tracić swojej siły, swojego znaczenia, że w istocie zyskują moc, stając się pars pro toto określonych zjawisk obserwowanych w życiu codziennym czy kulturze.

Kamil Kopania

Bibliografia

Andy Warhol 365 Takes, The Andy Warhol Museum Collection, London 2004

Heiner Bastia, Andy Warhol. Retrospektive, Köln 2001

Bernard Bürgi, Andy Warhol. The Early Sixties, Ostfildern 2010

Donna M. DeSalvo, Andy Warhol – From A to B and Back Again, kat. wyst. Whitney Museum of American Art, New York 2018

Dorota Folga-Januszewska (red.), Andy Warhol. Wystawa z kolekcji José Mugrabiego, kat. wyst., Muzeum Narodowe w Warszawie, 6 marca - 3 maja 1998, Muzeum Narodowe w Krakowie, 19 maja - 30 czerwca 1998, Warszawa 1998

Gary Indiana, Andy Warhol and the can that sold the world, New York 2010

Kynaston McShine (red.), Andy Warhol. A Retrospective, kat. wyst., Museum of Modern Art New York, Boston 1989