Ze względu na znajdowanie się Polski pod zaborami, polskie malarstwo XIX-wieczne podążało specyficzną drogą. W drugiej połowie XIX w. zbiorową wyobraźnię zaczęły kształtować dzieła Jana Matejki. Malarz w wielopostaciowych scenach, obfitujących w starannie dobrane i oddane detale, ukazywał przełomowe i chwalebne momenty z historii narodu. Przypominając je, pocieszał Polaków podczas przedłużającego się czasu zniewolenia państwa. W tym okresie droga sztuka polskiej nieraz skrzyżowała się jednak z drogą sztuki europejskiej.

Pod koniec XIX w. zwrócono uwagę na niepełność sposobu postrzegania świata właściwego rozwijającym się naukom przyrodniczym i pozytywizmowi. Mianowicie punktu widzenia bazującego na rozumie, wiedzy, namacalnych konkretach. Taki odbiór często wykluczał uniwersalizm, rozumiany jako niezależność od czasu, miejsca i warunków, a także uczucia, wyobraźnię i niedopowiedzenia. Apogeum buntu przeciw pozytywizmowi przypadło na ostatnie dziesięć lat XIX w. Impresjonizm, choć święcił triumfy wśród publiczności, dla młodych artystów przestał być wystarczający i interesujący.