Audiodeskrypcja dzieła

Przejdź do transkrypcji tekstowej audiodeskrypcji

“Cała sztuka jest erotyczna” - tak zwykł mawiać Gustav Klimt ( urodzony 14 lipca 1852 roku, zmarł 6 lutego 1918 roku) o procesie twórczym. Syn grawera z Baumgarten ulegał niejednokrotnie wizerunkowi zjawiskowej femme fatale w zaciszu pracowni, co ujawniało się w jego niepospolitym malarstwie. Demoniczne, zmysłowe kobiety o ekstatycznie zamglonym spojrzeniu, rozchylonych ustach, w niepełnym odzieniu pojawiają się często pod postacią metafory, alegorii lub w narracyjnej kompozycji. Konkurują z elegancją portretów Klimta, przedstawiających szanowane arystokratki ze znamienitych, wiedeńskich rodów lub przypadkowe modelki.

Jako czołowy przedstawiciel wiedeńskiej secesji (tj. utworzonego w 1897 roku ruchu artystycznego z udziałem m in. architekta Otto Wagnera, grafika Kolomana Mosera, malarza Maxa Kurzweila, który sprzeciwiał się nacjonalizmowi, historyzmowi i akademizmowi w sztuce, a propagował odnowę sztuki użytkowej, utylitarnej - dostępnej dla wszystkich w czystej formie, bogatej w dekoracje, ornamentykę) Gustav Klimt wyrażał swoje zamiłowanie do motywu kobiecości. Przekładał go na linearną formę sylwetki, wyrafinowaną kompozycję obrazu, obfitującą w liczne ornamentalne detale. Owo upodobanie do drobiazgowości w malowanych szatach i tłach, niemal jubilerskich efektów wynikało po części z doświadczeń i obserwacji ojca przy pracy. Natomiast spłaszczanie planów w kompozycjach obrazów było pokłosiem m in. z ówczesnej fascynacji Klimta sztuką japońską, co dla malarzy schyłku XIX wieku było dość znamienne (np. dla impresjonisty Claude Moneta, który stosował w swoich obrazach rozwiązania kompozycyjne zaczerpnięte z drzeworytów japońskich).

Omawiamy obraz “Pocałunek” powstał w czasie, gdy artysta docierał do apogeum możliwości awangardowego twórcy. Nazywany przez badaczy “Złoty okres” Klimta to etap, gdy malarz śmiało i często wprowadza do obrazów olejnych złoto płatkowe, oświetlające feerycznym blaskiem przedstawiane postaci (m in. najsłynniejszy portret Adele Bloch- Bauer z 1907 roku i imponujących rozmiarów Fryz Beetowena o długości 34 metrów, stworzony ku chwale IX symfonii wirtuoza, który można podziwiać w Wiedeńskim Pawilonie Secesji.), dzięki czemu przypominają bizantyjskie ikony. Upodobanie artysty do złota płatkowego jest bezpośrednio związane z okolicznością podróży do Rawenny , którą odbył w 1903 roku. Migotliwe mozaiki w pochodzącej z VI wieku bazylice San Vitale wprowadziły artystę w zachwyt. Układanki niczym puzzle złożone z setek ceramicznych i szklanych elementów, przedstawiające cesarzową Teodorę i cesarza Justyniana portrety lśnią mistycznym światłem. Efekt aureoli wokół głowy postaci, zredukowana głębia, mocny kontur sylwetki, kontrast pomiędzy matową sylwetką portretowanych a metalicznym błyskiem tła spowodował, iż artysta zapragnął uzyskać podobny rezultat w swoich obrazach. Filigranowe i kobiece kompozycje wiedeńskiego artysty fin de siècle takie jak “Danae” ( 1907- 1908 rok) czy “ Trzy okresy w życiu kobiety” (1905 rok) słyną z ozdobnej formy. Od lat cieszą się niesłabnącą popularnością wśród koneserów i znawców gatunku.

Obraz “Pocałunek” powstawał na przełomie 1908 i 1909 roku, i został odkupiony od artysty przez Austriacką Galerię Narodową jeszcze przed jego ukończeniem. Dziś stanowi jeden z najważniejszych elementów kolekcji w wiedeńskiej galerii Górnego Belwederu oraz poniekąd ikonę popkultury. Wyeksponowany w jednej z sal, zawieszony na pomalowanej na czarno ścianie przykuwa uwagę zwiedzających. Przedstawia klęczącą i złączoną parę kochanków - mężczyznę i kobietę.

Istnieje pewne prawdopodobieństwo, iż jest to artystyczna wizja autoportretu Klimta obrazująca miłosne spełnienie w objęciach Emile. To współczesna ikona opowiadająca o sacrum miłości i alegorii namiętności.

W literaturze i badaniach autorzy często wskazują na pewne podobieństwo portretowanej kobiety do Emilie Louise Flöge. Była to utalentowana projektantka mody, jedna z licznych kochanek Klimta i muza, która pojawiła się także na jego obrazach. Artysta poznał ją w 1892 roku, i od tamtego czasu chętnie i często przebywał w jej towarzystwie. Emilie zasłynęła w historii mody jako twórczyni awangardowych i jednocześnie ekstrawaganckich kreacji, charakteryzujących się geometrycznymi zdobieniami. Ich echo pobrzmiewa także w obrazie “Pocałunek” , gdyż szaty postaci dekorowane są w bardzo podobny sposób do sukni i kreacji stworzonych przez panią Flöge.

Kwadratowe płótno, mierzące 180 centymetrów szerokości i 180 centymetrów wysokości za sprawą techniki wykonania przełamuje schemat prostokątnych płucien. Wzbogacona złotem płatkowym farba kreuje kompozycję tętniącą życiem i energią miłosnego uniesienia. Boskość i grzeszność w jednej istocie.

Klęcząca para wypełnia centralną część kompozycji. Kochankowie klęczą na skraju zielonej, ukwieconej skarpy. Postacie obejmuje świetlista złota aura, rozlewająca się na złotooliwkowobrązowym tle. Postawny mężczyzna czule podtrzymuje głowę szczupłej kobiety, omdlewającą w miłosnej ekstazie. Jej twarz skierowana na wprost widza i lekko uniesiona ku twarzy mężczyzny, wyraża gotowość na przyjęcie pocałunku. Zamknięte powieki, lekko zaróżowione policzki podkreślają moment oczekiwania. Jej głowę zdobi wieniec z drobnych, białych i niebieskich kwiatów odbijających się echem od tych zdobiących skarpę, głowę mężczyzny otacza wieniec z zielonego bluszczu. Mężczyzna spowity jest złotym płaszczem, ona białozłotą, dopasowaną suknią. Ich stroje są bogato zdobione geometrycznymi detalami. Płaszcz mężczyzny pokryty wzorem pionowych, drobnych prostokątów w kolorze bieli, czerni i szarości, wzbogaconym spiralnym ornamentem ślimacznic na wysokości pasa i podbrzusza. Suknia kobiety z krótkim rękawem, pokryta poziomymi, owalnymi i barwnymi ornamentami symbolizującymi kwiaty. Na wysokości jej talii pięciokątne kontury, na szerokim ramiączku sukni zsuniętym z ramienia kontury kwadratów. Odmienny styl malowania ornamentów szat u obu postaci, symbolizuje archetypiczne różnice pomiędzy energią żeńską (opływowe, barwne owale) a męską (monochromatyczne, kanciaste, ostre kształty). Złączeni są niczym współpracujące i uzupełniające się półkule mózgowe, prawa symbolizująca wschodni mistycyzm, nadzorująca emocje i twórcze myślenie oraz lewa symbolizująca Zachodni racjonalizm, a odpowiedzialna za logiczne i matematyczne myślenie.Ich wpływ na siebie na wzajem uwidacznia się w pojawianiu się kańciastych form na sukni na poziomie talii i na zsuniętym ramiączku oraz wspiralnych ślimacznicach ujawniających się na płaszczu na wysokości pasa i podbrzusza mężczyzny. Ich Złociste stroje sprawiają, że zostają oni scaleni, wchłonięci, wtopieni w złotooliwkowobrązowe tło. Jednoczą się z nim również przez świetliście złotą aurę otaczającą ich dwie sylwetki. Jednakże wystające spod sukni i wyłaniające się poza aurę nogi kobiety, zachowują kontakt z ziemią, postać mężczyzny zostaje natomiast odcięta od niej całkowicie złotem płaszcza, który zbliża go bardziej do symbolicznego tła, mogącego zarówno być niebem jak i kosmosem. To rozwiązanie dodatkowo podkreśla ideowy mistycyzm i sens kompozycji.

Dominującymi barwami w obrazie są złoto, żółcień z akcentami nasyconego błękitu ultramaryny. Kolorystyka obrazu jest żywa, ciepła i pozytywna, zaś kompozycja oparta na sile zespolonych w objęciach postaci, nadaje jej intymny i erotyczny charakter. Płaski, metaliczny oraz żywy i dekoracyjny sposób malowania za pomocą płatków złota i farby olejnej wydobywa postacie, a bogactwo krzywizn i geometrycznych wzorów czyni z tego obrazu charakterystyczne i kluczowe arcydzieło stylu secesyjnego. Poprzez zrównanie figur z partią złotego tła “Pocałunek” staje się rodzajem dekoracyjnej kompozycji, utkanej z setek plam tworzonych drobnymi pociągnięciami pędzla, zróżnicowanych tonalnie i kolorystycznie.

Ponadczasowy charakter obrazu “ Pocałunek “ Gustava Klimta wynika z kilku zawartych w nim czynników. Artysta połączył w jednym obrazie w idealnych proporcjach prostotę kompozycji, perfekcyjny i jubilerski warsztat malarski z trafną i niebanalną interpretacją tematu przenikania się energii męskiej i żeńskiej, niebiańskiej i ziemskiej. To wystarczyło, aby “Pocałunek” Klimta dziś stał się jednym z najczęściej reprodukowanych arcydzieł światowego malarstwa.

Justyna Lubas - Wałęcka

Bibliografia

R. Betancourt, M. Taroutina, Byzantium/Modernism: The Byzantine as Method in Modernity, wyd. Brill 2015