Pierre-Auguste Renoir (1841-1919), francuski malarz i rzeźbiarz, znany jest jako jeden z współtwórców i czołowych przedstawicieli impresjonizmu. Urodził się jako szóste z siedmiorga dzieci krawca, Leonarda Renoira i szwaczki, Margguerrite Merlet, którzy w 1845 roku przenieśli się z prowincji do Paryża. To tam młody Auguste stawiał pierwsze kroki w malarstwie, zajmując się zdobieniem wachlarzy i porcelanowych naczyń. Być może to właśnie wtedy wypracował w sobie umiejętność malowania lekkich, dekoracyjnych kompozycji, co przyniosło mu później wielką popularność. Zanim jednak wraz z Camillem Pisarrem, Edgarem Degasem i Claude’m Monetem stanął na czele nowego, rewolucyjnego kierunku w sztuce – impresjonizmu, fascynował się twórczością Eugene’a Delacroix oraz Gustave’a Courbeta, których wpływy widoczne były w jego pierwszych obrazach.

Jednym z takich dzieł był namalowany w latach 1868-1869 obraz pt. „Młody chłopak z kotem”. To obraz bardzo tajemniczy. Jest jedynym znanym aktem męskim autorstwa Auguste’a Renoira. Nie wiemy, kogo artysta na nim namalował – tożsamość przedstawionego na płótnie modela do dziś pozostaje zagadką. Niejasny jest także sam temat obrazu – ukazuje on niejednoznaczny seksualnie wizerunek młodego mężczyzny – brak tu nawiązań mitologicznych, nie wiemy, czy dzieło jest czyimś portretem, czy to jedynie akt młodzieńca będący elementem artystycznych poszukiwań będącego na początku swej kariery Renoira.

Kilkunastoletni, czarnowłosy chłopak stoi nagi w ciemnym pokoju, na wzorzystym dywanie, odwrócony plecami do widza. Jego sylwetka jest smukła, proporcjonalna, twarz – ładna, gładka, o łagodnych, wręcz subtelnych rysach, oczy ciemne, wyraziste, usta pełne, lekko zaróżowione. Chłopiec ma skrzyżowane nogi, prawa jest wyprostowana, lewa zgięta w kolanie. Sylwetka modela jest lekko pochylona do przodu, oparta o wysoki mebel (stół?) przykryty ciemnozieloną, aksamitną tkaniną, spod której wystają fałdy połyskującego, białego, bogato zdobionego błękitnymi kwiatami materiału. Szczupłe ramiona chłopca obejmują leżącego na meblu kota o biało-czarno-rudym umaszczeniu. Młodzieniec przytula twarz do białego pyszczka zwierzęcia, a palce obu dłoni splata na jego grzbiecie. Mrużący oczy kot całkowicie poddaje się temu uściskowi.

Twarz chłopca jest częściowo zwrócona w stronę widza. I chociaż to postać młodzieńca zajmuje centralną część płótna, to tak naprawdę kot wydaje się elementem łączącym widza z sytuacją przedstawioną na obrazie. Tajemnicze, zawadiackie spojrzenie chłopaka nie jest bowiem skierowane ku odbiorcy. To kot patrzy wprost w stronę publiczności i nawiązuje z nią kontakt wzrokowy.

Nagie, białe wręcz ciało młodzieńca ukazane w ciemnym pomieszczeniu przywodzi na myśl „Olimpię” (1863) Eduarda Maneta. Na obu obrazach widzimy nagą, zmysłową sylwetkę w towarzystwie kota, umieszczoną w ciemnym pokoju, na tle wytwornych, połyskujących tkanin o podobnych strukturach. Ponadto zarówno kurtyzana Moneta, jak i nieznany chłopiec Renoira przyjmują nonszalancką, rzec można nawet – prowokacyjną pozę. I choć widać tu różnice: Olimpia leży, chłopak stoi, to skrzyżowanie nóg oraz śmiałe spojrzenie obu postaci łączy obrazy artystów. Znamienna jest także data powstania „Młodego chłopaka z kotem”, który został namalowany trzy lata po wystawieniu „Olimpii” na Salonie (1865), gdzie wywołała niemały skandal. Czy Renoirowi malującemu akt młodzieńca również zależało na skandalu? Tego nie wiemy. Pewne jest jednak, że obraz ten był dziełem prowokującym.

Renoir malował obraz w latach 1868-1869. Był to punkt zwrotny dla artysty, który wciąż był na początku swojej kariery. Po tym, jak odmówiono mu uczestnictwa w Salonie w 1866 i 1867 roku, udało mu się w końcu odnieść sukces z dużym portretem zatytułowanym „Liza z parasolką” (1867). W tym wczesnym okresie twórczości, Renoir malował realistycznie ujęte sceny figuralne (np. „Diana łowczyni”, 1867) i portrety (np. „Sisley z zoną”, 1868). Stosował wtedy dość ciemny koloryt. Dopiero później w wyniku studiów plenerowych przeszedł do jasnej, zróżnicowanej gamy kolorystycznej o przewadze miękkich pastelowych tonów. W „Młodym chłopaku z kotem” nie używał też jeszcze swobodnej, szkicowej techniki malarskiej. Kontury są tu wyraźne, pociągnięcia pędzla subtelne, długie i gładkie. Nie widać tu również migotliwego, jasnego światła słonecznego, które pojawiało się na jego późniejszych obrazach.

W omawianym obrazie światło pada od strony widza, wprost na nagą sylwetkę modela. Jasna skóra młodzieńca kontrastuje z ciemnym, niemalże czarnym tłem pomieszczenia, w którym został namalowany. Kontrast widoczny jest także pomiędzy chłodną, zdominowaną przez zieleń, czerń i biel gamę kolorystyczną obrazu a miękkością i delikatnością emanującą z postaci chłopca i jego pupila. Realistyczne ukazanie modela, zwierzęcia oraz wnętrza, w którym się znajdują, a także harmonia zimnych barw zdradzają wpływy Courbeta i Maneta, których twórczością zafascynowany był Renoir na początku swej drogi artystycznej.

Obraz został namalowany farbami olejnymi na płótnie o wymiarach 66 na 123 cm. Wkrótce po ukończeniu znalazł się w rękach paryskiego kolekcjonera sztuki Edmonda Maitre’a, a następnie w kolekcji Niemca, Eduarda Arnholda. W 1881 roku na publicznej aukcji domu aukcyjnego Christie’s nabył go japoński kolekcjoner, który w 1992 r. sprzedał obraz na aukcji Sotheby’s. W tym samym roku dzieło Renoira znalazło się w paryskim Musée d'Orsay, gdzie oglądać je można do dziś.

Karolina Stężalska

Bibliografia

M.W. Ałpatow, Impresjonizm, [w:] Historia sztuki t. 4, Warszawa 1968

G. Crepaldi, Renoir, Klasycy sztuki, t. 19, Warszawa 2006

A. Dulewicz, Słownik sztuki francuskiej, Warszawa 1977

G. Gruitrooy, Renoir. Mistrz impresjonizmu, Warszawa 2000

H. Perruchot, Renoir, Warszawa 1968

Słownik terminologiczny sztuk pięknych, pod red. K. Kubalskiej-Sulkiewicz, Warszawa 2013

Sztuka świata, t. 8, Warszawa 1994

http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/painting/commentaire_id/the-boy-with-the-cat-3006.html?tx_commentaire_pi1%5BpidLi%5D=509&tx_commentaire_pi1%5Bfrom%5D=841&cHash=e99d0ff662