Posąg króla Chefrena

Autor dzieła:

Audiodeskrypcja dzieła

Fotografia: Posąg króla Chefrena

            Kolebką cywilizacji starożytnego Egiptu była Dolina Nilu, tworząca na obszarze od pierwszej katarakty na południu po żyzną deltę na północy naturalną zamkniętą całość. Żyjący w niewielkich grupach mieszkańcy zajmowali się początkowo łowiectwem i zbieractwem, lecz z czasem ich gospodarka zmieniła się na rolniczą, źródłem utrzymania stała się hodowla zwierząt i uprawa zbóż. Mieszkańcy doliny wznosili domy z mułu i trzciny, produkowali gliniane naczynia zdobione geometrycznymi formami, później zaś także motywami figuralnymi. Powstawały też lepione z mułu figurki zwierząt, idole i niewielkich rozmiarów postacie ludzkie. Z czasem rozwinęła się umiejętność obróbki kamienia, z którego produkowali niewielkie naczynia i paletki do rozcierania szminki.

We wszystkich fazach rozwoju egipska sztuka zachowała wierność wobec ustalonych tematów i sposobów przedstawiania. Tę trwałość form wyjaśnia jednoznaczność funkcji sztuki sprecyzowanych już w czasach pierwszych dynastii. Jednym z jej głownych celów, jak twierdzą badacze, było podkreślanie zasady trwałości scentralizowanej władzy królewskiej, swoista idea nieśmiertelności, zaś jednym z przejawów – rytuały pogrzebowe, nakierowane na zachowanie pośmiertnej niezniszczalności. Ich dominującym wyrazem stała się architektura sepulkralna. Najważniejsze cechy sztuki egipskiej to zwartość, spotęgowanie skali, wybór trwałych materiałów i przestrzeganie ustalonych kanonów.

Sztuka Starego Państwa wynikała z wartości opracowanych w epoce predynastycznej, kiedy znane były różne typy grobowców, lecz najważniejszą formą stały się mastaby, mające kształt ściętego ostrosłupa zbudowanego na prostokątnym planie. W okresie predynastycznym powstawały drobne statuetki oraz pierwsze kamienne posągi o zwartej blokowej formie. Pojawiła się też charakterystyczne, zgodne z kanonem ujęcie postaci i jej krocząca postawa.

Panowanie faraona Chefrena w połowie drugiego tysiąclecia p.n.e. jest uważane za szczytowy okres rozwoju Starego Państwa. Diorytowy posąg siedzącego na tronie władcy został znaleziony w dolnej świątyni piramidy Chefrena. Słabo zróżnicowana plastycznie monumentalna bryła rzeźby symbolizuje potęgę faraona i majestat władzy, odwołującej się do boskiego powinowactwa.

Także postawa faraona znamionuje siłę i trwałość: prawa dłoń, zwinięta w pięść, spoczywa na prawym kolanie, lewa jest swobodnie ułożona na lewym. Obie równolegle ustawione bose stopy mocno wspierają się na podłożu. Młodzieńcze oblicze władcy charakteryzują szeroko otwarte oczy o migdałowym wykroju ocienione regularnymi łukami brwi, wydatny prosty nos i pełne usta. Głowę osłania pasiasta odsłaniająca uszy chusta nemes. Tron o prostych formach wspiera się na stylizowanych lwach z półplastycznymi łbami na zakończeniu podłokietników i pazurami w dolnej partii nóg sprzętu, zdobionego reliefowymi emblematami, symbolizującymi zjednoczenie Dolnego i Górnego Egiptu.

Na oparciu tronu za głową króla przysiadł bóg nieba i opiekun państwa Horus, z którym utożsamiał się panujący aktualnie władca. Horus był przedstawiany pod postacią sokoła lub człowieka z głową sokoła. W posągu Chefrena bóstwo przedstawiono pod postacią sokoła, którego rozpostarte skrzydła symbolicznie obejmują głowę panującego.

Przechowywany dziś w Muzeum Egipskim w Kairze posąg Chefrena, jest pierwszą monumentalną rzeźbą w sztuce egipskiej. Takie posągi w okresie Starego Państwa były ściśle związane z kultem zmarłego. W wyposażeniu grobowym tego czasu pojawiły się ponadto niewielkie posążki przedstawiające ludzi przy pracy oraz reliefy (np. w grobowcu królewskiego budowniczego w Sakkara), ilustrujące życie Starego Państwa.

 

Joanna Tomalska

Bibliografia:

M. Porębski, Dzieje sztuki w zarysie, t. I, Od paleolitu po wieki średnie, Warszawa 1976.

Grantodawcy

Logotyp programu Kultura Dostępna oraz Narodowego Centrum Kultury
Wschodzący Białystok - logotyp miasta Białystok
Żubr - logotyp Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Logotyp Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego